امیرمیثم نیکفر، کارشناس اقتصاد انرژی، با اشاره به اینکه ناترازی گاز ایران پیش از جنگ نیز وجود داشت، تأثیر آسیب به پالایشگاه‌های پارس جنوبی را تشریح کرد و گفت: با وجود بازگرداندن بخشی از ظرفیت از‌دست‌رفته، زمستان امسال با حدود ۱۰۰ میلیون متر مکعب ناترازی گاز روبه‌رو هستیم و راهکار فوری، نهضت صرفه‌جویی و واردات برق از کشورهای همسایه است.
به گزارش صنعت مالی، ناترازی انرژی و به‌ویژه گاز در ایران در ماه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاست‌گذاران و افکار عمومی تبدیل شده است. در گفت‌وگویی تفصیلی با امیرمیثم نیکفر ، کارشناس اقتصاد انرژی ، ریشه‌های این ناترازی، تأثیر جنگ بر زیرساخت‌های گازی کشور، الگوهای مصرف و راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت برای عبور از شرایط دشوار بررسی شد. مشروح این گفت‌وگو در ادامه می‌آید.
نیک فر در ابتدا با اشاره به وضعیت تولید گاز کشور پیش از جنگ گفت: تولید گاز در ایران حدود هزار میلیون متر مکعب در روز است که بیش از ۷۲۰ میلیون متر مکعب آن از پارس جنوبی و بقیه از میدان های خشکی تامین می‌شود
به گفته او، ایران پیش از جنگ نیز با دغدغه ناترازی انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کرد، زیرا برداشت از میادین گازی نیاز به فشار افزایی دارد. گاز مثل نفت نیست که با پمپ از زمین بیرون کشیده شود؛ گاز باید با فشار خود مخزن خارج شود و بعد از مدتی این فشار در مخزن افت می‌کند.
وقتی فشار اُفت کند، میزان گاز خروجی از چاه‌ها کم می‌شود و باید پروژه‌های فشارافزایی اجرا شود تا آب یا هوا به مخزن تزریق شود و گاز دوباره از لایه‌های زیرزمینی با فشار خارج شود.
او تأکید کرد این مشکل به دلیل افت فشار گاز در چاه‌های پارس جنوبی، پیش از جنگ نیز وجود داشت و بحث ناترازی حتی در دوره‌های پیشین مدیریت وزارت نفت هم مطرح بود.
در دوران جنگ رمضان ۲۰۰ تا ۲۲۰ میلیون متر مکعب از ظرفیت پالایشگاهی پارس جنوبی را از مدار خارج شد.
این کارشناس اقتصادی درباره تأثیر جنگ بر زیرساخت‌های گازی کشور توضیح داد: جنگ رمضان باعث شد چیزی حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ میلیون متر مکعب از پالایشگاه‌های ما در پارس جنوبی مورد اصابت قرار بگیرد.
به گفته او، پیش از این هم حدود ۱۰۰ میلیون متر مکعب ناترازی وجود داشت و با احتساب آسیب‌های جنگ، زمستان امسال باید با ناترازی کار شود؛ اما در مدت چند ماه اخیر شرکت صادرات گاز و مجموعه وزارت نفت با سرعت پالایشگاه‌هایی را که از مدار تولید خارج شده بودند دوباره به مدار برگرداندند و کل ناترازی از محل پارس جنوبی از حدود ۲۵۰ میلیون متر مکعب به ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون متر مکعب کاهش یافت.
او پیش‌بینی کرد تا یک ماه دیگر نیز بخش دیگری از این پالایشگاه راه‌اندازی شود و افت برداشت تا حدودی جبران شود، اما با این حال همچنان حدود ۱۰۰ میلیون متر مکعب ناترازی باقی است.
نیکفر این بازگرداندن پالایشگاه‌ها پیش از فصل سرد سال را «مجاهدت» شرکت‌های فعال در صادرات گاز توصیف کرد.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به الگوهای مصرف گاز گفت: قبلاً گاز موارد استفاده بسیار زیادی در خانه‌ها داشت؛ بخاری گازی، پخت‌وپز، گرمایش خانه و حتی نور و روشنایی. اما الان در اکثر خانه‌های مردم، گاز محدود به وسایل گرمایشی و پخت‌وپز شده است.
با این حال، آمار نشان می‌دهد مصرف گاز در روستاها به شدت بالاست، به‌ویژه در مناطق سردسیر و حوزه شمال غربی کشور؛ یک خانوار روستایی به اندازه ۲۵ خانوار شهری گاز مصرف می‌کند.
او مثال زد که بعضاً در بیرون خانه یا فضای باز، یک شعله گاز بدون بخاری روشن می‌کنند که باعث افزایش شدید مصرف در روستاها و مناطق کم‌خانوار نسبت به شهرها شده است.
نیکفر تأکید کرد که در شرایط جنگی، مصرف باید با شرایط عادی تفاوت داشته باشد و همه باید رعایت کنند تا کشور از این شرایط عبور کند. به گفته او، راه‌اندازی نهضت صرفه‌جویی می‌تواند به‌راحتی بخش قابل‌توجهی از ناترازی را جبران کند و صداوسیما با فرهنگ سازی می‌تواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند.
نیک فر با بیان اینکه ناترازی امروز با ناترازی قبل از جنگ تفاوت دارد، گفت: قبلاً گاز صنایع و پتروشیمی‌ها را قطع می‌کردند که باعث کاهش تولید ناخالص داخلی می‌شد و این کار اشتباهی بود.
حدود ۵۰ درصد مصرف گاز کشور را نیروگاه‌های برق حرارتی مصرف می‌کنند که عدد بسیار سنگینی است و باید بهینه شوند.
او تأکید کرد که قطع گاز صنایع و پتروشیمی‌ها تولید ناخالص داخلی را به شدت کاهش می‌دهد و درآمد سال بعد را کاهش می‌دهد ؛ بنابراین باید برنامه‌ریزی شود که گاز پتروشیمی‌ها و صنایع قطع نشود، زیرا تولید موتور محرک اقتصاد کشور است.
خوشبختانه بسیاری از صنایع بزرگ، از جمله شرکت فولاد و پتروشیمی‌ها، خودشان نیروگاه دارند و این بخشی از فشار را کاهش داده است.
نیکفر بهترین راه را واردات برق از کشورهای همسایه دانست و توضیح داد: گاز مصرفی در نیروگاه‌های حرارتی بازدهی بسیار پایینی دارد، بین ۲۰ تا ۳۲ درصد بازده حرارتی، آن هم به دلیل فرسودگی و موارد دیگر. بنابراین واردات برق به همان میزان، صرفه اقتصادی بیشتری از مصرف گاز صنایع برای تولید برق داخلی دارد.
او درباره امکان واردات برق در شرایط جنگی و بسته شدن برخی مرزها گفت: توافقی با ترکیه و آذربایجان شده بود که برق صنایع مستقیم از این کشورها وارد و به منطقه جنوب ترانزیت شود ترکمنستان نیز یکی از صادرکننده های مهم برق منطقه است و ترکیه و آذربایجان هم در بحث صادرات برق فعال‌اند.
به گفته او، تحریم شاید مشکلاتی ایجاد کند، اما چون معامله کالا به کالا است، معمولاً مشمول تحریم نمی‌شود؛ دفتر خزانه‌داری آمریکا زمانی می‌تواند مانع شود که جنس فروخته شده و پول آن مطالبه شود، اما در معامله نفت یا برق در قبال کالا، مخصوصاً بین کشورهای همسایه، مشکل چندانی ایجاد نمی‌کند.
نیکفر افزود: حدود یک ماه پیش قرار بود حدود هزار مگاوات برق از ترکیه و آذربایجان وارد شود که نتیجه آن تاکنون مشخص نیست و خبری ندارم، اما امکان تامین آن وجود دارد.
نیکفر درباره ضعف حکمرانی و برنامه‌ریزی بلندمدت گفت: کشور با یک بیماری مزمن در مدیریت دست‌وپنجه نرم می‌کند که اسمش مدیریت شرایط اقتضایی است.
مدیران روزشان را با بحران‌هایی مواجه می‌شوند که ماه‌ها یا سال ها پیش به وجود آمده و آن موقع گفته‌اند فعلاً به بحران نرسیده‌ایم و چو فردا شود فکر فردا کنیم . امروز همان بحران به مدیران فعلی رسیده و آن‌ها هم بحران‌های روزانه‌شان را به آيندگان میراث می‌دهند .
به گفته او، همین ناترازی روزی به بحران تبدیل می‌شود و همه می‌گویند این بحران از گذشته به ما رسیده است؛ در حالی که گذشته باید قبل از وقوع بحران ریشه‌های آن را از بین می‌برد. الان بحران‌های گذشته به ما ارث می‌رسد و بحران‌های امروز برای آیندگان به ارث می‌رسد.
او دلیل اصلی این وضعیت را عدم ثبات دانست و گفت: هیچ مدیری جرئت نمی‌کند کار ریشه‌ای و بلندمدت در مملکت انجام دهد، زیرا کار بلندمدت هزینه سیاسی و مدیریتی برای هیئت‌مدیره دارد و ممکن است با خطا و زیر سؤال رفتن همراه شود. برای همین همه سعی می‌کنند شرایط روزمره را مدیریت کنند.
نیکفر درباره راهکارهای فوری گفت: صرفه‌جویی و فرهنگ‌سازی، به‌ویژه از طریق صداوسیما و رسانه ها، می‌تواند مصرف برق را تا حد زیادی کاهش دهد و مسیر را برای واردات برق هموار کند.
او همچنین از طرح‌های فنی ارائه‌شده به وزارت نفت و دولت خبر داد: شرکت ایران ال‌ان‌جی، کارخانه‌ای تأسیس کرده که قرار بود گاز را به ال‌ان‌جی یا گاز مایع تبدیل و صادر کند، همان کاری که قطر انجام می‌دهد.
این کارخانه به دلایلی فعلاً غیرفعال است، اما زیرساخت‌های خوبی دارد که در شرایط بحرانی می‌توان ال‌ان‌جی را از قطر وارد کرد، به کارخانه وارد کرد و در روندی معکوس به گاز تبدیل و به خطوط سراسری تزریق کرد. به گفته او، این راهکار دیگری برای کاهش ناترازی است.
بیشتر بخوانید:
برای عضویت در کانال بله صنعت مالی و اطلاع از آخرین اخبار و رویدادهای اقتصادی ایران و جهان کلیک کنید.