رحمان سعادت، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان، با تأکید بر اینکه نقطه ضعف اصلی کشور در تقابل با آمریکا و اسرائیل، حوزه اقتصادی است، گفت: اقتصاد مقاومتی در جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر حدود ۵۰ درصد جواب داد و کشور ثبات خود را حفظ کرد، اما اجرای ناقص آن و ساده‌انگاری در سیاست ارزی، زمینه ناآرامی‌های اقتصادی را فراهم کرد. به گفته او، فوری‌ترین اقدام دولت، دو تا سه برابر کردن ارزش کالابرگ برای هر فرد بدون فیلترینگ است.
به گزارش صنعت مالی، بررسی کارنامه اقتصاد مقاومتی در سال‌های اخیر و نسبت آن با سیاست‌های پولی و ارزی دولت، از محورهای مهم تحلیل اقتصادی کشور است. رحمان سعادت، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان، در گفت‌وگو با صنعت مالی، ضمن مرور تجربه جنگ‌های اخیر و آزمون اقتصاد مقاومتی در تأمین کالاهای اساسی، دلایل عدم اجرای کامل این سیاست در دولت‌های مختلف و پیامدهای آزادسازی نرخ ارز بر بودجه، بازار و ناآرامی‌های اجتماعی را بررسی کرد. او همچنین با اشاره به تأخیر دولت در اجرای کالابرگ، نسبت به تکرار بحران اقتصادی در نیمه دوم سال هشدار داد و دو تا سه برابر کردن کالابرگ را مهم‌ترین اقدام اورژانسی دولت دانست.
رحمان سعادت در پاسخ به این پرسش که چرا اقتصاد مقاومتی با وجود تأکید بر آن، تاکنون به‌طور کامل در کشور اجرایی نشده است، گفت: توسط دولت‌های مختلف، فعالیت‌های مختلفی انجام دادند. پاشنه آشیل و نقطه ضعف ما در تقابل‌های بیرونی، به‌ویژه با آمریکا و اسرائیل، از بحث اقتصادی است. حتی اعتقاد من این است که علتی که در قضیه برجام و جاهای مختلف، طبل مذاکره و امتیاز دادن را بلند می‌کرد، این بود که مشکلات اقتصادی عمیق می‌شد و طبیعتاً برای جلوگیری از گسترش فقر و مشکلات اقتصادی، در برخی مواقع مذاکره کردیم و حتی امتیاز دادیم.
سعادت افزود: اما علیرغم این مسائل، اقتصاد مقاومتی به نظر من به لحاظ ادبیات تبیین شد، تجربیات مختلف را استفاده کردیم و حتی از تئوری‌های مربوط به حوزه فنی هم بهره بردیم؛ چون بحث مقاومت فقط بحث اقتصادی نبود و در حوزه‌های فنی هم آن تئوری‌ها مطرح شد. نهایتاً این بود که اقتصادی که کارش را انجام می‌دهد، بعد از اینکه یک سری فشار به آن وارد شود، دوباره به حالت طبیعی بازگردد و کارساز بوده است. ما هم در جنگ ۱۲ روزه و هم در جنگ اخیر به لحاظ کالای اساسی و فراوانی کالا مشکلی نداشتیم.
سعادت تصریح کرد: شاید یکی از پیش‌بینی‌هایی که دولت‌های متخاصم انجام داده بودند این بود که بعد از حمله، کشور دچار یک تهدید شود و این تهدید به ناآرامی‌هایی در داخل تبدیل شود و سبب شود به‌راحتی به اهداف خودشان برسند. اما واقعیت قضیه این است که همه فروشگاه‌ها منابع و ذخایر کالا را داشتند و حتی نسبت به قبل هم بیشتر بود و طبیعتاً این سبب شد که کشور ثبات خود را از دست نداد.
این کارشناس اقتصادی در پاسخ به پرسشی درباره نقش نگاه دولت‌های اصلاح‌طلب به غرب و اقتصاد سرمایه‌داری در عدم اجرای اقتصاد مقاومتی گفت: با توجه به نگاهی که در دولت‌هایی که تا حدودی اصلاح‌طلب هستند نسبت به غرب و اقتصاد سرمایه‌داری وجود دارد، یعنی در ذهن افرادی که روشنفکری هستند و مطالعات خارجی دارند، عموماً تأکید روی اقتصاد سرمایه‌داری و لیبرال دموکراسی و همچنین روابط بین‌الملل است، این باعث می‌شود که یا اقتصاد مقاومتی را اجرا نکنند یا به‌صورت نصفه نیمه اجرا کنند و این طبیعتاً مشکلاتی ایجاد می‌کند.
او ادامه داد: ببینید، واقعیت قضیه این است که افرادی که تحصیل‌کرده هستند و ذهنشان به نوعی با اقتصاد سوسیال دموکرات و لیبرال دموکراسی مهندسی شده، هر کاری هم بکنیم نهایتاً برمی‌گردد به آن نسخه‌ها؛ اما غافل از اینکه آن نسخه لیبرال دموکراسی در کشوری رخ می‌دهد که همه فضاها آماده‌اند. کشور ما که تهدیدات مختلفی در حوزه سیاسی دارد، نه‌تنها از سوی آمریکا بلکه در این منطقه، بحث داعش و مباحث این‌چنینی، عملاً همیشه باید یک نقطه اقتصاد مقاومتی می‌داشتیم. با قاطعیت می‌گویم نسخه اقتصاد مقاومتی در مورد کالاهای اساسی و کالابرگ‌هایی که اشاره می‌شد، اهمیت زیادی دارد و شاهد عینی هم داشتیم: در هشت سال جنگ، با سیستم کوپنی، دولت وقت توانست نیازهای اساسی مردم را تأمین کند و مردم به‌راحتی توانستند فرصت بگذارند.
سعادت درباره ریشه ناآرامی‌های دی‌ماه و جنگ اخیر و پیامد سیاست آزادسازی نرخ ارز اظهار کرد: پارسال به نظر می‌رسد ریشه اتفاقات دی‌ماه و همچنین ریشه جنگی که علیه ما اتفاق افتاد، بحث نرخ ارز بود. بعد از اینکه تقریباً آبان و آذر بود، من کاملاً مصاحبه وزیر اقتصاد، آقای دکتر مدنی‌زاده، را گوش دادم و بررسی کردم؛ نظرشان این بود که با آزادسازی نرخ ارز تقریباً «چسب بودجه» را صفر می‌کنیم و ایشان می‌گفتند اصلاً کسری بودجه نخواهیم داشت. طبیعتاً اقتصاددانانی که به این شکل فکر می‌کنند — ایشان هم فارغ‌التحصیل شیکاگو بود — متوجه نبودند که اقتصاد ما و اقتصاد دنیا، اقتصاد سیاسی است؛ شما نمی‌توانید از فضای خارج از سیاست به این قضیه نگاه کنید.
او افزود: این یک ساده‌انگاری در کسری بودجه بود و معتقد بودند با آزادسازی، برای اولین بار کسری بودجه حل می‌شود و بودجه ۱۴۰۴ اولین بودجه‌ای خواهد بود که کسری بودجه نخواهد داشت. اما افزایش قیمت سبب شد بازار با مشکل مواجه شود و این مشکلات بازار به خیابان‌ها وارد شد و پیش‌زمینه ناآرامی‌های خیابانی را ایجاد کرد. نارضایتی اقتصادی با نارضایتی سیاسی که از قبل انباشته شده بود، تبدیل به یک بحران اساسی شد.
سعادت تصریح کرد: معتقدم هنوز هم، همان‌طور که فرمودید، یک ساده‌انگاری در دولت وجود دارد. در مصاحبه قبلی هم اشاره کردم؛ یا عمداً یا غیرعمدی، با تعصب در حوزه عدم افزایش ارزش کالابرگ چنین فضایی ایجاد می‌شود. این افزایش قطره‌چکانی در حوزه کالابرگ که مهم‌ترین هسته اصلی اقتصاد مقاومتی است — یعنی بخش متوسط با اتکا به این کالا می‌تواند مقاومت بیشتری داشته باشد — به هیچ عنوان تعلق نگرفته و صرفاً گفتار درمانی است.
این کارشناس اقتصاد سیاسی درباره فوری‌ترین اقدام دولت برای جلوگیری از بحران اقتصادی گفت: معتقدم نیمه دوم سال فشار تورم بیشتر است. اوایل سال افزایش دستمزدها تا حدودی کوچک بود، اما همان اتفاقی که پارسال به‌واسطه نرخ ارز و انحراف از اقتصاد مقاومتی سر کشور آمد، الان با تعلل در حوزه کالابرگ ممکن است شاهد چنین ناآرامی‌هایی باشیم. دولت باید قبول کند شرایط کشور ما شرایط عادی نیست و بهترین نسخه اقتصادی در شرایط فعلی همان اقتصاد مقاومتی است؛ اما مشاوران دولت راه اشتباهی را در پیش گرفتند و این اشتباه ممکن است هزینه اقتصادی، سیاسی و امنیتی برای کشور رقم بزند.
او افزود: بهترین و مهم‌ترین کاری که دولت باید الان برای اقتصاد مقاومتی انجام دهد این است که ارزش کالابرگ را برای هر فرد دو برابر کند و هیچ فیلترینگی مبنی بر ثبت‌نام افراد و ردیابی منابع مالی نداشته باشد. مهم‌ترین نکته‌ای که اقتصاد اورژانسی می‌تواند اعلام کند، بدون این فیلترها، همین دو برابر کردن کالابرگ است. افرادی که فیلتر می‌زنند یا ناآگاهند یا دنبال یک تله هستند.
سعادت ادامه داد: واقعیت قضیه این است که سیاست‌های داخلی به افزایش کالابرگ کاری ندارد؛ این همه منابع، واقعاً کشور ثروتمندی است. من معتقدم کالابرگ می‌تواند به سه برابر افزایش پیدا کند، یعنی با این وضعیت منابعی که وجود دارد، به سه برابر می‌تواند افزایش یابد. دو یا سه برابر، حق مسلم و تضمینی است که کشور را تا عید می‌تواند به امنیت اقتصادی، سیاسی و اجتماعی برساند. بعد از عید هم چون می‌توانند سیاست خوبی در حوزه دستمزد داشته باشند — البته به لحاظ قانونی نمی‌شود خیلی دستمزدها را تغییر داد و قانوناً بعد از اینکه سال مالی تمام می‌شود این کار را انجام می‌دهند — یادداشتی هم نوشته‌ام درباره «ترمیم بودجه ۱۴۰۵». اگر واقعاً بشود، شاید دستمزدها را نشود تغییر داد، اما کالابرگ را می‌شود افزایش داد؛ افزایش کالابرگ نوعی ترمیم غیرمستقیم حقوق و دستمزد کارگران و کارمندان است، این در دست خود دولت است و نیازی به مجلس ندارد. اگر این کار را انجام دهد، می‌تواند بی‌تضمین نباشد.
سعادت درباره تکرار اشتباهات پارسال در حوزه سیاسی و اینکه این بار به‌جای دلار، بحث کالابرگ مطرح است، گفت: بله، پارسال دلار بود، الان سیاست‌های مختلف و به‌خصوص بحث کالابرگ است. به نظر من خیلی تعلل می‌شود؛ من از تیرماه این قضیه را اشاره کردم و وعده می‌دهند — چه وزیر رفاه، چه سخنگوی دولت — اما در عمل اتفاق نمی‌افتد. از آن طرف گزینشی هم شده است؛ من خودم رفتم ثبت‌نام کنم، گفتند شامل حال شما نمی‌شود، در حالی که من یک ماشین ثبت‌نام کردم و گرفتم و یک آپارتمان ۶۰ متری دارم و یک کارمند ساده‌ام و درآمد چندانی ندارم. چرا باید حال من این‌طور باشد؟ نمی‌دانم چطور حساب می‌کنند که چون یک ماشین صفر گرفته‌ام، نباید به من بدهند و نباید افزایش پیدا کند، بدون هیچ دلیل و بدون هیچ توضیحی.
او افزود: الان شب یلدا را در پیش داریم و ماه رمضان هم در پیش است. اگر این کار افزایش پیدا نکند، مردم مجبورند از همان حداقل سبدی که مثلاً در شب یلدا یا عید هست، کالاهای اساسی را تهیه کنند؛ هر چقدر هم شادی کمتر شود، عملاً نارضایتی بیشتر می‌شود و ممکن است — ما به‌عنوان کارشناسانی که در حوزه اقتصاد سیاسی فعالیت می‌کنیم، تنها کاری که از دستمان برمی‌آید هشدار دادن است — این را منعکس کنید که فردا روزی اگر اتفاقی افتاد، نگویند کارشناسان ما خبر نداشتند.
سعادت درباره احتمال قرار گرفتن دولت در وضعیت بحرانی به‌واسطه فشار هم‌زمان داخلی و خارجی گفت: برخی از کشورهای اروپایی معتقدند باید به فکر ایجاد ناآرامی در ایران باشند و با برنامه‌ریزی که انجام داده‌اند می‌خواهند دولت و شرایط کشور را در یک فشار داخلی و خارجی قرار دهند: فشار داخلی از سمت مردم و فشار خارجی از طریق تهدیدات بین‌المللی و تحریم‌ها. این باعث می‌شود حاکمیت با کمترین هزینه دچار بحران شود و دشمنان ما خدایی نکرده به اهداف خود برسند. مسائل بیرونی تقریباً از دست ما خارج است، اما واقعیت قضیه این است که تنظیم سیاست‌های داخلی، کنترل تورم و افزایش کالابرگ کاری ندارد.
سعادت در پایان با اشاره به پیام خود به دولت و مسئولان گفت: کشور ثروتمندی هستیم و منابع فراوانی وجود دارد. مهم‌ترین و فوری‌ترین اقدام، افزایش دو تا سه برابری کالابرگ بدون فیلترینگ است.
برای عضویت در کانال بله صنعت مالی و اطلاع از آخرین اخبار و رویدادهای اقتصادی ایران و جهان کلیک کنید.