ناترازی نقدینگی در مرزهای اربعین؛ چرا سقف برداشت 500 هزار تومانی پاسخگوی زائران نیست؟
هر زائر اربعین برای تأمین هزینههای رفت و برگشت، اسکان، خوراک و خرید ارز به چندین میلیون تومان پول نقد نیاز دارد؛ اما سقف برداشت روزانه از خودپردازها در ایام اربعین تنها ۵۰۰ هزار تومان است.
به گزارش صنعت مالی، همزمان با آغاز موج عظیم سفر زائران به مرزهای غربی کشور در ایام اربعین، یکی از چالشهای ساختاری که هر ساله در مبادی مرزی تکرار میشود، ناترازی میان سقف برداشت وجه نقد از خودپردازها با نیاز واقعی زائران است.
در شرایطی که هر زائر برای تأمین هزینههای سفر، اسکان، خرید ارز و مایحتاج ضروری به چندین میلیون تومان پول نقد نیاز دارد، سقف فعلی برداشت ۵۰۰ هزار تومانی عملاً پاسخگو نیست. این گزارش به بررسی ابعاد این ناترازی، ریشههای اقتصادی آن و راهکارهای پیشنهادی برای بانک مرکزی میپردازد.
بر اساس مجوز بانک مرکزی به شبکه بانکی، سقف برداشت روزانه از خودپردازها در ایام اربعین، ۵۰۰ هزار تومان (۵ میلیون ریال) تعیین شده است.
بانک مرکزی، پیشتر با اشاره به این بخشنامه تأکید کرده است که بانکها موظفاند متناسب با میزان حضور زائران، نسبت به تأمین بهموقع اسکناس و پولگذاری مناسب دستگاههای هدف اقدام کنند.
با این حال، این مبلغ پاسخگوی نیاز مالی زائران در سفر چندروزه اربعین نیست. هر زائر برای تأمین هزینههای رفت و برگشت، اسکان، خوراک و خرید ارز، به چندین میلیون تومان پول نقد نیاز دارد.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، سقف ارز اربعین برای هر زائر مبلغ ۲۰۰ هزار دینار عراق تعیین شده است. محدودیت ۵۰۰ هزار تومانی برداشت از خودپردازها، زائران را مجبور میکند یا این مبالغ را بهصورت نقد از شهر خود حمل کنند، که ریسک سرقت و گمشدن را به همراه دارد یا در طول مسیر چندین بار و هر بار با چند تراکنش به خودپرداز مراجعه کنند.
بررسی سوابق نشان میدهد که بانک مرکزی در سالهای گذشته نیز گاه بهطور موقت سقف برداشت را افزایش داده است.
در سال ۱۴۰۳، بانک مرکزی با صدور بخشنامهای، برداشت نقدی روزانه از خودپردازهای ثابت و سیار را در بازه زمانی ۱۶ مرداد تا ۱۶ شهریور تا سقف یکمیلیون تومان افزایش داد.
در این بخشنامه، بانکها موظف شدند در خودپردازهای ثابت و سیار آن بانک مستقر در مسیر تردد زائران و پایانههای مرزی، امکان برداشت وجه نقد به ازای هر تراکنش تا سقف مبلغ ۱۰ میلیون ریال در هر روز (شتابی و درونبانکی) را فراهم کنند.
همچنین بانک مرکزی در این بخشنامه تأکید کرده بود که بانکها متناسب با میزان تقاضای زائران، نسبت به اتخاذ تدابیر لازم برای تامین بموقع اسکناس و ایرانچک مورد نیاز با همکاری اداره نشر اسکناس و خزانه این بانک و پولگذاری مناسب دستگاههای هدف، اقدام مقتضی به عمل آورند.
با این حال، این افزایشها عمدتاً موقتی و محدود به بازه زمانی خاصی بوده و در عمل نیز بهدلیل کمبود اسکناس در خودپردازها بسیاری از زائران نتوانستهاند از این ظرفیت بهطور کامل استفاده کنند.
با توجه به اینکه هر زائر به مقداری پول نقد برای هزینههای سفر خود نیاز دارد که بخش عمدهای از آن صرف خرید ارز میشود، در چنین شرایطی، سقف ۵۰۰ هزار تومانی برداشت از خودپردازها، نهتنها پاسخگوی نیاز زائران نیست، بلکه باعث میشود حجم عظیمی از پول نقد در جیب زائران در مسیرهای طولانی جابهجا شود که خود ریسکهای امنیتی و لجستیکی فراوانی به همراه دارد.
ضرورت افزایش سقف برداشت اربعینی از خودپردازها
نرخ تورم در سالهای اخیر روندی صعودی داشته و هزینههای سفر از جمله کرایه اتوبوس، هزینه اسکان و خوراک نیز بهطور چشمگیر افزایش یافته است.
با این اوصاف، سقف ۵۰۰ هزار تومانی برداشت از خودپرداز، که در سالهای گذشته نیز بعضاً تا یکمیلیون تومان افزایش یافته بود，عملاً پاسخگوی حداقل نیازهای مالی یک زائر برای تهیه بلیط رفت و برگشت نیز نیست.
زائران اربعین، بهویژه آنهایی که از شهرهای دور دست به مرزهای غربی سفر میکنند، ناگزیر هستند مبالغ قابلتوجهی پول نقد همراه خود داشته باشند.
محدودیت ۵۰۰ هزار تومانی برداشت از خودپردازها، زائران را مجبور میکند یا این مبالغ را از شهر خود بهصورت نقد حمل کنند که ریسک سرقت، گمشدن و خسارتهای احتمالی را به همراه دارد یا در طول مسیر چندین بار به خودپرداز مراجعه کنند. افزایش سقف برداشت به سقفی معقول میتواند تا حد زیادی این مشکل را حل کند و امنیت مالی زائران را افزایش دهد.
در ایام اربعین، بهویژه در روزهای اوج تردد، صفهای طولانی پشت خودپردازهای مرزی به یکی از صحنههای آشنا تبدیل میشود. با توجه به سقف پایین برداشت، هر زائر برای تأمین نیاز مالی خود ممکن است مجبور شود چندین بار در روز به خودپرداز مراجعه کند.
این نهتنها وقت زائر را میگیرد، بلکه باعث افزایش تراکم و شلوغی در اطراف خودپردازها و بهتبع آن کاهش کیفیت خدماترسانی به سایر زائران میشود. افزایش سقف برداشت میتواند تعداد مراجعات هر زائر به خودپرداز را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
بر اساس بخشنامه بانک مرکزی در خصوص بازنگری کارمزدهای خدمات بانکی، دریافت وجه نقد از خودپرداز البته از بانکی غیر از صادرکننده کارت به میزان ۰.۵ درصد مبلغ تراکنش با کف ۲۰۰ تومان کارمزد دارد.
به عبارت دیگر، اگر زائری مبلغ ۵۰۰ هزار تومان از خودپرداز بانکی غیر از بانک صادرکننده کارت خود برداشت کند، باید ۲۵۰۰ تومان کارمزد پرداخت کند.
اگر این برداشت در چند تراکنش انجام شود، مثلاً دو تراکنش ۲۰۰ هزار تومانی و یک تراکنش ۱۰۰ هزار تومانی، کارمزد هر تراکنش بهطور جداگانه محاسبه میشود و مجموع کارمزد پرداختی زائر افزایش مییابد.
نکته قابلتوجه اینکه بر اساس بخشنامه بانک مرکزی، بانکها میتوانند تا سقف ۳۰ درصد برای کلیه مشتریان خود در کارمزدها تخفیف قائل شوند.
راهکارهای عملیاتی برای بانک مرکزی
با توجه به موارد فوق، پیشنهاد میشود بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور اقدامات زیر را در دستور کار قرار دهند:
۱. افزایش موقت سقف برداشت به ۲ میلیون تومان در ایام اربعین
با توجه به تجربه سالهای گذشته که افزایش سقف به یکمیلیون تومان نیز اجرا شد، پیشنهاد میشود در ایام اربعین، سقف برداشت روزانه از خودپردازهای مستقر در مبادی مرزی و مسیرهای تردد زائران، بهطور موقت به ۲ میلیون تومان افزایش یابد.
۲. افزایش نوبتهای پولگذاری خودپردازها و تأمین بهموقع اسکناس
بانک مرکزی در بخشنامههای پیشین خود تأکید کرده است که بانکها موظفاند «ضمن افزایش نوبتهای پولگذاری در دستگاههای خودپرداز» و «تأمین بهموقع اسکناس و ایرانچک مورد نیاز»، اقدام لازم را انجام دهند. ضروری است بانک مرکزی بر اجرای دقیق این بخشنامه نظارت بیشتری داشته باشد.
۳. هماهنگی با کسبه و اصناف برای بازگشت بهموقع اسکناس به شبکه بانکی
یکی از عوامل اصلی کمبود اسکناس در خودپردازها، کاهش بازگشت پول نقد از سوی برخی کسبه و اصناف به بانکها است.
بانک مرکزی میتواند با هماهنگی با اتحادیههای صنفی و اصناف فعال در مسیرهای منتهی به مرز، ترتیبی اتخاذ کند که اسکناسهای جمعآوریشده از کسبه در سریعترین زمان ممکن به شبکه بانکی بازگردانده و در خودپردازها توزیع شود.
۴. استقرار خودپردازهای بیشتر با قابلیت برداشت بالا
بعضی از دستگاه های خودپرداز در مرز قدیمی هستند و ظرفیت پولگذاری محدودی دارند و یا قابلیت برداشت مبالغ بالا را ندارند. پیشنهاد میشود بانکها نسبت به استقرار خودپردازهای نسل جدید با ظرفیت پولگذاری بالا و قابلیت برداشت مبالغ بیشتر در مبادی مرزی اقدام کنند.
۵. اعمال تخفیف کارمزد برای زائران در ایام اربعین
با توجه به اینکه بانکها بر اساس بخشنامه جدید بانک مرکزی میتوانند تا سقف ۳۰ درصد در کارمزدها تخفیف قائل شوند، پیشنهاد میشود بانکهای عامل در استانهای مرزی، در ایام اربعین از این ظرفیت برای کاهش هزینههای زائران استفاده کنند.
۶. اطلاعرسانی بهموقع به زائران درباره سقف برداشت و راههای جایگزین
بانک مرکزی و شبکه بانکی باید از طریق رسانهها و سامانههای اطلاعرسانی خود، زائران را از سقف برداشت خودپردازها در ایام اربعین و همچنین راههای جایگزین برای تأمین پول نقد (مانند استفاده از کارتهای بانکی در عراق، خرید ارز از شعب مجاز و …) مطلع کنند.
یکی از راههای کاهش فشار بر خودپردازها و نیاز زائران به پول نقد، توسعه و ترویج استفاده از سامانههای بانکداری دیجیتال و پرداختهای غیرحضوری است. با این حال، در بسیاری از نقاط مسیر و در داخل عراق، هنوز پذیرش کارتهای بانکی و پرداختهای الکترونیکی بهطور کامل فراگیر نشده و زائران ناگزیر به همراه داشتن پول نقد هستند.
بانک مرکزی میتواند با هماهنگی با بانکهای عراقی و توسعه زیرساختهای پرداخت الکترونیکی در مسیرهای تردد زائران، تا حدی از نیاز به پول نقد بکاهد.
افزایش سقف برداشت از خودپردازهای مرزی، علاوه بر تسهیل امور زائران، میتواند تأثیر مثبتی بر اقتصاد سفر اربعین نیز داشته باشد. با افزایش دسترسی زائران به پول نقد کافی، کسبه و اصناف فعال در مسیرهای منتهی به مرز و همچنین فعالان اقتصادی در طرف عراقی، شاهد رونق بیشتر کسبوکار خود خواهند بود. همچنین، کاهش نیاز به حمل پول نقد، میتواند به کاهش هزینههای امنیتی و انتظامی مرتبط با حفاظت از زائران و اموال آنها منجر شود.
بیشتر بخوانید: