اقتصاد ایران در برابر شوک‌های اخیر تاب‌آوری لازم را نداشت

آلبرت بغزیان، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با صنعت مالی، با اشاره به شرایط اقتصادی کشور و ضرورت افزایش تاب‌آوری اقتصاد در برابر بحران‌ها، اظهار کرد: در ادبیات اقتصادی آنچه اهمیت دارد «اقتصاد مقاومتی» است؛ اقتصادی که بتواند در برابر شوک‌ها و تکانه‌های داخلی و خارجی مقاومت کرده و با کمترین آسیب به مسیر عادی خود بازگردد. با این حال، تحولات ماه‌های اخیر نشان داده است که اقتصاد کشور در برابر برخی شوک‌ها از آمادگی و مقاومت کافی برخوردار نبوده است.

وی با اشاره به آثار تحولات اخیر بر بازارها افزود: اگرچه کمبود گسترده کالا در بازار مشاهده نمی‌شود، اما افزایش قابل توجه قیمت‌ها نشان می‌دهد هزینه تأمین کالاها بالا رفته و فشار بیشتری به مصرف‌کنندگان وارد شده است. وجود کالا در فروشگاه‌ها به تنهایی نشانه موفقیت نیست؛ مهم این است که مردم بتوانند آن کالاها را با قیمت مناسب تهیه کنند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: تصمیماتی که در هفته‌ها و ماه‌های اخیر در حوزه تأمین کالاهای اساسی، نهاده‌های تولید و مدیریت بازار اتخاذ شده، نشان می‌دهد دولت برای مواجهه با برخی شرایط بحرانی آمادگی کامل نداشته است. اگر برنامه‌ریزی لازم از قبل انجام شده بود، آثار این تحولات تا این اندازه سریع در قیمت‌ها منعکس نمی‌شد.

بغزیان با بیان اینکه سیاست‌های حمایتی باید متناسب با نرخ تورم طراحی شوند، گفت: اجرای طرح‌هایی مانند کالابرگ الکترونیکی می‌تواند به حمایت از اقشار کم‌درآمد کمک کند، اما زمانی که ارزش واقعی این حمایت‌ها در مدت کوتاهی کاهش پیدا می‌کند، اثربخشی آنها نیز محدود خواهد شد. سیاست‌های حمایتی زمانی موفق هستند که بر مبنای یک برنامه بلندمدت و متناسب با شرایط اقتصادی کشور تدوین شوند.

وی در ادامه به موضوع اصلاح بودجه اشاره کرد و گفت: بودجه سال جاری حتی در شرایط عادی نیز با چالش‌هایی روبه‌رو بود و اکنون با افزایش هزینه‌ها و کاهش بخشی از درآمدها، ضرورت بازنگری در آن بیش از گذشته احساس می‌شود. کسری بودجه یکی از مهم‌ترین پیامدهای چنین شرایطی است و اگر برای آن راهکار مناسبی در نظر گرفته نشود، می‌تواند به افزایش نقدینگی و تشدید تورم منجر شود.

این اقتصاددان افزود: در شرایط فعلی دولت ناگزیر است میان منابع و مصارف خود تعادل برقرار کند. اصلاح بودجه نباید صرفاً به معنای کاهش هزینه‌ها باشد، بلکه باید با هدف افزایش کارایی، حفظ توان تولید و ارتقای تاب‌آوری اقتصادی انجام شود. به همین دلیل بازنگری در برخی مفروضات بودجه‌ای و تنظیم آن متناسب با واقعیت‌های اقتصادی ضروری به نظر می‌رسد.

بغزیان همچنین درباره تأکید دولت بر افزایش درآمدهای پایدار اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا، مالیات مهم‌ترین منبع درآمد دولت‌ها محسوب می‌شود، اما اقتصاد ایران همچنان وابستگی قابل توجهی به درآمدهای نفتی دارد. هرچند حرکت به سمت درآمدهای پایدار اقدامی ضروری است، اما نباید تصور کرد که می‌توان به سرعت و بدون فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، این وابستگی را کاهش داد.

وی ادامه داد: افزایش درآمدهای مالیاتی زمانی امکان‌پذیر است که فعالیت‌های اقتصادی از رونق کافی برخوردار باشند. در شرایطی که بخشی از بنگاه‌ها با کاهش سودآوری یا مشکلات تولید مواجه هستند، افزایش فشار مالیاتی می‌تواند پیامدهای منفی برای اقتصاد به همراه داشته باشد. بنابراین گسترش پایه‌های مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی باید جایگزین افزایش فشار بر مؤدیان موجود شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در پایان تأکید کرد: اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر واقعیت‌های موجود نیاز دارد. افزایش تاب‌آوری اقتصادی، اصلاح ساختار بودجه، مدیریت منابع مالی و حمایت هدفمند از تولید باید در اولویت سیاست‌گذاری‌ها قرار گیرد تا اقتصاد بتواند با کمترین آسیب از شرایط پرچالش کنونی عبور کند.