تنگه هرمز معادلات جنگ اقتصادی علیه ایران را تغییر داده است
عضو هیئت علمی دانشگاه قم و کارشناس اقتصادی، با بیان اینکه تنگه هرمز به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ایران در معادلات اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است، گفت: سالها دشمن تلاش کرد با جنگ اقتصادی، تحریمهای فلجکننده و فشار حداکثری، اقتصاد ایران را به نقطه فروپاشی برساند، اما مقاومت مردم و ظرفیتهای راهبردی کشور موجب شد این هدف محقق نشود و امروز ایران در موقعیتی قرار گرفته که میتواند با اتکا به مزیتهای ژئوپلیتیکی خود، معادلات اقتصادی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
علی سعیدی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با صنعت مالی درباره اهمیت راهبردی تنگه هرمز و آثار اقتصادی آن اظهار کرد: تنگه هرمز ظرفیتی است که شاید سالها درباره آن سخن گفته میشد، اما اهمیت واقعی آن در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. مردم تا حد زیادی با جایگاه این آبراه راهبردی آشنا هستند و میدانند بخش قابل توجهی از نفت، گاز و تجارت جهانی از این مسیر عبور میکند، اما آنچه امروز اهمیت دارد، نقش این تنگه در تغییر موازنههای اقتصادی و سیاسی منطقه است.
وی افزود: در سالهای گذشته همواره این بحث مطرح بود که اگر فشارها علیه ایران افزایش پیدا کند، کشور میتواند از ظرفیت تنگه هرمز استفاده کند، اما در محافل کارشناسی همواره این پرسش وجود داشت که آیا چنین اقدامی به نفع ایران خواهد بود یا خیر. زیرا موضوع بسیار پیچیده و چندبعدی بود و نگرانیهایی درباره واکنش کشورهای مختلف و شکلگیری اجماع جهانی علیه ایران وجود داشت.
به گفته سعیدی، تحولات اخیر باعث شده است شرایط تغییر کند و بسیاری از کشورها نیز بیش از گذشته متوجه اهمیت این گذرگاه شوند. وی تصریح کرد: اکنون دنیا بهتر از گذشته درک میکند که تنگه هرمز چه جایگاهی در معادلات انرژی جهان دارد و چرا امنیت و ثبات آن برای اقتصاد بینالملل حیاتی است.
جنگ اقتصادی؛ پروژهای که سالها علیه ایران دنبال شد
این کارشناس اقتصادی در ادامه با اشاره به سابقه فشارهای اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران گفت: کشور ما از ابتدای انقلاب اسلامی با انواع فشارهای اقتصادی مواجه بوده است، اما از اواخر دهه ۷۰ و بهویژه در دو دهه اخیر، این فشارها شکل سازمانیافتهتری پیدا کرد. دشمن تلاش داشت از ابزار اقتصاد به عنوان جایگزین جنگ نظامی استفاده کند و از طریق فشار بر معیشت مردم، زمینه بیثباتی داخلی را فراهم آورد.
وی افزود: تحریمهایی که در سالهای ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ اعمال شد، از سوی طراحان آن «تحریمهای فلجکننده» نام گرفت. انتخاب این عنوان نشان میداد هدف آنها صرفاً اعمال محدودیت نبود، بلکه به دنبال فلج کردن اقتصاد ایران بودند. برنامهریزی شده بود که کشور با تورمهای بسیار سنگین، کمبود کالاهای اساسی و مشکلات گسترده معیشتی روبهرو شود تا در نهایت تابآوری اجتماعی کاهش پیدا کند.
سعیدی ادامه داد: تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد که قدرتهای غربی معمولاً ابتدا از مسیر فشار اقتصادی وارد میشوند و سپس اهداف سیاسی و امنیتی خود را دنبال میکنند. در عراق، سالها تحریم اقتصادی اعمال شد و زیرساختهای اقتصادی آن کشور آسیب جدی دید. در سوریه نیز فشارهای اقتصادی گسترده موجب شد اقتصاد این کشور با مشکلات فراوانی مواجه شود.
وی تصریح کرد: هدف مشترک همه این پروژهها، تضعیف توان داخلی کشورها و کاهش ظرفیت مقاومت آنها بود. درباره ایران نیز چنین برنامهای دنبال شد، اما ملت ایران برخلاف بسیاری از نمونههای مشابه توانست در برابر این فشارها ایستادگی کند.
اقتصاد ایران چگونه از فشارهای فلجکننده عبور کرد؟
عضو هیئت علمی دانشگاه قم با اشاره به شرایط اقتصادی سالهای اخیر گفت: بدون تردید مردم ایران فشارهای سنگینی را تحمل کردهاند. افزایش تورم، کاهش ارزش پول ملی، دشواریهای معیشتی و محدودیتهای ناشی از تحریمها واقعیتهایی هستند که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. بهویژه پس از خروج آمریکا از برجام و آغاز سیاست موسوم به «فشار حداکثری»، فشارهای اقتصادی شدت بیشتری پیدا کرد.
وی افزود: هدف اعلامشده آمریکا در آن مقطع، رساندن صادرات نفت ایران به صفر بود. اگرچه این هدف محقق نشد، اما کاهش درآمدهای نفتی و محدودیتهای مالی مشکلات فراوانی را برای کشور ایجاد کرد. با این حال، اقتصاد ایران نه تنها فرو نپاشید، بلکه توانست مسیر خود را ادامه دهد.
سعیدی اظهار کرد: نکته مهم این است که در بسیاری از کشورها، مجموعهای از تحریم، فشار سیاسی، عملیات رسانهای، ناامنی و جنگ ترکیبی میتواند موجب فروپاشی ساختارهای داخلی شود، اما جمهوری اسلامی ایران با وجود مواجهه همزمان با همه این ابزارها همچنان پابرجا مانده است.
وی ادامه داد: حتی در شرایطی که دشمنان تصور میکردند فشار اقتصادی میتواند ایران را به نقطه ضعف برساند، کشور توانست نیازهای اساسی خود را تأمین کند و از بحرانهایی نظیر کمبود گسترده کالاهای اساسی یا فروپاشی زیرساختهای اقتصادی جلوگیری کند. این مسئله نشاندهنده ظرفیتهای درونی اقتصاد ایران و همچنین نقش مردم در حفظ ثبات کشور است.
تنگه هرمز و تغییر معادلات بازار انرژی
سعیدی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه تنگه هرمز در بازار جهانی انرژی اشاره کرد و گفت: اهمیت این آبراه تنها به نفت ایران محدود نمیشود. بخش قابل توجهی از نفت و گاز جهان از این مسیر عبور میکند و به همین دلیل هر تحول در تنگه هرمز میتواند بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: در گذشته ایران برای فروش نفت خود با محدودیتهای فراوانی مواجه بود. تحریمها باعث شده بود صادرات نفت با دشواری انجام شود و در برخی موارد فروش نفت با تخفیفهای قابل توجه صورت گیرد. همچنین بازگرداندن درآمدهای حاصل از صادرات نفت نیز با مشکلات فراوانی همراه بود و هزینههای مبادلاتی زیادی به کشور تحمیل میکرد.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: اما هنگامی که نقش راهبردی تنگه هرمز پررنگتر میشود، شرایط تغییر میکند. در چنین وضعیتی، کشورهای مصرفکننده انرژی ناچارند بیش از گذشته به نقش ایران توجه کنند. این مسئله قدرت چانهزنی کشور را افزایش میدهد و موقعیت متفاوتی در تعاملات اقتصادی ایجاد میکند.
وی تصریح کرد: امروز دیگر مسئله صرفاً فروش نفت ایران نیست، بلکه موضوع به امنیت انتقال بخش بزرگی از انرژی جهان مربوط میشود. همین مسئله باعث شده است که بسیاری از بازیگران بینالمللی با حساسیت بیشتری تحولات منطقه را دنبال کنند و نسبت به نقش ایران توجه ویژهای داشته باشند.
آثار اقتصادی تحولات جدید به تدریج نمایان میشود
سعیدی درباره تأثیر این تحولات بر اقتصاد داخلی کشور گفت: برخی از مردم انتظار دارند آثار هر تحول سیاسی یا ژئوپلیتیکی بلافاصله در بازارهای داخلی مشاهده شود، اما واقعیت این است که بسیاری از آثار اقتصادی نیازمند زمان هستند. انتقال درآمدهای ارزی، اصلاح ساختارها و اثرگذاری بر شاخصهای اقتصادی فرایندی زمانبر است.
وی افزود: بخشی از افزایش قیمتهایی که در برخی بازارها مشاهده میشود، ریشه در سیاستهای اقتصادی داخلی دارد و نمیتوان همه تحولات را به شرایط منطقهای نسبت داد. بنابراین باید میان عوامل داخلی و خارجی تفکیک قائل شد.
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر اهمیت مشارکت مردم در اقتصاد اظهار کرد: مردم ایران طی سالهای گذشته هزینههای سنگینی برای مقاومت در برابر فشارهای خارجی پرداخت کردهاند. اکنون ضروری است که دولت و مجلس زمینه حضور گستردهتر مردم در عرصه تولید و سرمایهگذاری را فراهم کنند.
وی گفت: اقتصاد مقاومتی صرفاً به معنای صرفهجویی نیست، بلکه باید فرصتهای واقعی برای مشارکت مردم در تولید ایجاد شود. اگر ظرفیتهای مردمی به درستی فعال شود، اقتصاد کشور میتواند وارد مرحله جدیدی از رشد و شکوفایی شود.
سعیدی در پایان اظهار کرد: ملت ایران در دهههای گذشته نمونهای کمنظیر از مقاومت اقتصادی را به نمایش گذاشته است. کمتر کشوری را میتوان یافت که این حجم از فشارهای اقتصادی، تحریم، تهدید و جنگ ترکیبی را تحمل کرده و همچنان به مسیر خود ادامه داده باشد. به اعتقاد من، ثمرات این مقاومت در آینده بیش از گذشته نمایان خواهد شد و کشور میتواند از ظرفیتهای راهبردی خود برای ایجاد گشایشهای اقتصادی بهره بگیرد.