پلتفرم‌های آنلاین؛ ابزاری قدرتمند برای تحقق عدالت اجتماعی و دولت الکترونیک
نماینده مردم بجنورد در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه ظهور پلتفرم‌های آنلاین و پیاده‌سازی دولت الکترونیک، از جمله بزرگ‌ترین نعمات و دستاوردهای عصر حاضر است، گفت: این سامانه‌ها با تمرکز بر تسهیل فرآیندها، موجب شده‌اند که ارزش بنیادین «زمان» که سرمایه‌ای گرانبهاست، حفظ شود. با حذف واسطه‌ها و کاهش نیاز به جابه‌جایی‌های فیزیکی، هم هزینه‌های جاری و هم ترافیک شهری به شکل چشمگیری کاهش یافته است.
به گزارش صنعت مالی، گسترش روزافزون پلتفرم‌های آنلاین و دولت الکترونیک، در کنار تسهیل فرآیندهای خدماتی، چالش‌های نظارتی جدیدی را نیز در عرصه اقتصاد کشور پدید آورده است. از مسئله «خالی‌فروشی» در سکوهای دیجیتال گرفته تا ضرورت حمایت از پلتفرم‌های معتبر و شناسنامه‌دار، همگی از موضوعات اصلی در دستورکار سیاست‌گذاران قرار دارد.
خبرنگار صنعت مالی در گفت‌وگو با سیدمحمد پاکمهر نماینده مردم بجنورد، جاجرم و سملقان در مجلس خانه ملت و نایب‌رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی به بررسی چالش‌های پلتفرم‌های آنلاین، نقش قانون در بازدارندگی از تخلفات اقتصادی و راهکارهای تقویت اعتماد عمومی در اقتصاد دیجیتال می‌پردازد.
چالش‌ها و فرصت‌های پلتفرم‌های آنلاین و ضرورت تنظیم‌گری هوشمند
صنعت مالی: با توجه به گسترش روزافزون اقتصاد دیجیتال، پلتفرم‌های آنلاین تا چه میزان توانسته‌اند در راستای تسهیل تعاملات میان دولت و مردم و همچنین بهبود فرآیندهای اقتصادی ایفای نقش کنند؟
پاکمهر: باید اذعان داشت که ظهور پلتفرم‌های آنلاین و پیاده‌سازی دولت الکترونیک، از جمله بزرگ‌ترین نعمات و دستاوردهای عصر حاضر است.
این سامانه‌ها با تمرکز بر تسهیل فرآیندها، موجب شده‌اند که ارزش بنیادین «زمان» که سرمایه‌ای گرانبهاست، حفظ شود. با حذف واسطه‌ها و کاهش نیاز به جابه‌جایی‌های فیزیکی، هم هزینه‌های جاری و هم ترافیک شهری به شکل چشمگیری کاهش یافته است.
از منظر عدالت اجتماعی نیز، این پلتفرم‌ها برخلاف برخی ساختارهای سنتی که ممکن است براساس جایگاه اجتماعی یا روابط شخصی عمل کنند، تمامی شهروندان را فارغ از سطح و مقام، برابر و یکسان می‌بینند. این ویژگی، پلتفرم‌ها را به ابزاری برای برابری فرصت‌ها تبدیل کرده است.
صنعت مالی: با وجود این مزایای ساختاری، همچنان شکافی میان مناطق توسعه‌یافته و مناطق محروم (نظیر مناطق روستایی با زیرساخت‌های ضعیف) در دسترسی به این خدمات مشاهده می‌شود؛ راهکار مقابله با این نابرابری دیجیتال چیست؟
پاکمهر: بله، این نکته بسیار حائز اهمیت است. اگرچه ذات پلتفرم‌ها بر پایه عدالت و برخورد یکسان با همه کاربران استوار است، اما چالش «دسترسی» همچنان پابرجا است. در مناطقی که با ضعف زیرساخت‌های ارتباطی و سرعت پایین شبکه مواجه هستند، بهره‌مندی از این تسهیلات با محدودیت روبه‌روست.
با این شرایط، پلتفرم‌ها با طراحی ساختارهای استاندارد، ازجمله قابلیت بارگذاری مستندات و مدارک لازم، مسیر را برای کاربران هموار کرده‌اند. هدف این است که این فرصت‌ها به گونه‌ای گسترش یابد که حتی در دورترین نقاط نیز، شهروندان بتوانند به طور کامل از مزایای سیستم‌های هوشمند بهره‌مند شوند.
صنعت مالی: در بحث مدیریت بازار، آیا محدودیت و نظارت بر برخی سکوهای تجاری می‌تواند منجر به تسهیل کسب‌وکار شود یا باید به سمت مدل «تنظیم‌گری هوشمند» حرکت کرد؟
پاکمهر: باید میان «محدودیت‌های دستوری» و «تنظیم‌گری هوشمند» تفکیک قائل شد. پلتفرم‌ها اگرچه ابزاری برای رفاه و آسایش هستند، اما نباید اجازه داد که به بستری برای تخلف تبدیل شوند. ما با چالش‌هایی نظیر قیمت‌گذاری‌های غیرمنصفانه یا خالی‌فروشی مواجه هستیم که می‌تواند اعتماد عمومی را به شدت خدشه‌دار کند، بنابراین گذار به سمت «تنظیم‌گری هوشمند» ضرورت دارد؛ یعنی ایجاد لایه‌های نظارتی که بدون ایجاد مانع برای کسب‌وکارهای قانونی، از فعالیت‌های غیرقانونی جلوگیری کند. پلتفرم‌ها باید مدام به‌روزرسانی شوند تا با تغییرات نیازهای بازار و چالش‌های قانونی، همگام باشند.
صنعت مالی: با توجه به وقوع برخی تخلفات در سکوهای آنلاین، آیا مجلس در حال بررسی تدوین قوانین و لایحه‌های جدید برای تقویت بازدارندگی و پیشگیری از آسیب‌های اقتصادی است؟
پاکمهر: قطعاً. مسئله اصلی ما حفظ اعتماد عمومی است. اگر تخلفاتی نظیر فریب یا سوءاستفاده از سامانه‌ها رخ دهد، آسیب آن به کل چرخه اقتصاد دیجیتال برمی‌گردد. ما در مجلس بر این باوریم که باید قوانین شفاف و بازدارنده‌ای در قالب طرح‌های قانونی تدوین شود تا راه بر افراد متخلف بسته شود.
این قوانین باید به گونه‌ای طراحی شوند که ضمن حمایت از فعالان اقتصادی صادق و متخصص که با دانش و اهلیت وارد بازار شده‌اند، برخوردی قاطع با کسانی که از خلأهای قانونی برای کسب سود نامشروع استفاده می‌کنند، داشته باشند؛ در حقیقت، وظیفه ما در کنار دولت، نظارت بر تدوین لایحه‌های کارشناسی است تا ابزارهای نظارتی لازم برای جلوگیری از هرگونه آسیب و ضرر به شهروندان، پیش‌بینی و عملیاتی شود.
صنعت مالی: حضور و فعالیت پلتفرم‌های شناسنامه‌دار و معتبر تا چه اندازه می‌تواند به هدایت سرمایه‌های خرد مردمی به سمت بسترهای قابل رصد و شفاف کمک کند؟
پاکمهر: بنای حاکمیت بر این است که از پلتفرم‌های شناسنامه‌دار، معتبر و رسمی حمایت قاطع به عمل آورد. این سامانه‌ها با اثبات صداقت، توانمندی، تجربه کاری و جلب اعتماد عمومی، جایگاه خود را تثبیت کرده‌اند.
تفکیک میان سکوهای معتبر و شفاف با پلتفرم‌های فیک و فاقد اصالت، یک ضرورت است تا از یک سو زمینه مشارکت مطمئن مردم در فضایی مبتنی بر بازی «برد-برد» فراهم شود و از سوی دیگر، با فعالیت‌های سودجویانه و ساختارهای جعلی مقابله جدی صورت گیرد.
نگاه کلان ما در مجلس و حاکمیت، حمایت همه‌جانبه از پلتفرم‌هایی است که با رعایت اصول حرفه‌ای، سرمایه‌های خرد مردمی را به سمت بسترهای امن و قانون‌مند هدایت می‌کنند.
صنعت مالی: با توجه به ضرورت توسعه اقتصاد دیجیتال، همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، نهادهای نظارتی و مجلس را برای رفع موانع حقوقی این حوزه چگونه ارزیابی میکنید؟
پاکمهر: توسعه پایدار اقتصاد دیجیتال نیازمند یکپارچه‌سازی و هم‌افزایی میان ارکان مختلف نظام است. دولت به عنوان مجری، مجلس به عنوان قانون‌گذار و نهادهای نظارتی باید با یک نگاه مشترک عمل کنند.
اگر قوانین ما ایستا و سنتی باقی بمانند، سرعت رشد فناوری را از دست خواهیم داد، به همین دلیل، در کمیسیون‌های تخصصی مجلس آمادگی کامل داریم تا با استفاده از نظرات نخبگان دانشگاهی، فعالان حوزه فناوری و بدنه کارشناسی دولت، لوایح یا طرح‌های متناسب با نیازهای روز را بررسی و تصویب کنیم تا فعالان این عرصه در چارچوب قوانین شفاف فعالیت نمایند.
صنعت مالی: نقش نهادهای مدنی، تشکل‌های صنفی و رسانه‌ها را در آگاه‌سازی جامعه و صیانت از سرمایه‌های خرد در مواجهه با پلتفرم‌های غیرمعتبر چگونه می‌بینید؟
پاکمهر: رسانه‌ها و تشکل‌های صنفی نقش بازوان دیده‌بان و آگاه‌ساز جامعه را ایفا می‌کنند. قانون‌گذار هرچقدر هم ابزارهای بازدارنده تدوین کند، تا زمانی که سواد دیجیتال و آگاهی عمومی جامعه نسبت به اصالت‌سنجی پلتفرم‌ها ارتقا نیابد، همچنان احتمال بروز آسیب وجود دارد.
رسانه‌های تخصصی و خبرنگاران دغدغه‌مند می‌توانند با پرسشگری مستمر و آگاهی‌بخشی به مردم، مرز میان پلتفرم‌های شناسنامه‌دار و سکوهای فیک را شفاف کنند و به حاکمیت در زمینه نظارت مردمی یاری رسانند.
صنعت مالی: چشم‌انداز آینده پلتفرم‌های آنلاین و دولت الکترونیک را چگونه پیش‌بینی میکنید؟
پاکمهر: چشم‌انداز این حوزه با توجه به ظرفیت بالای علمی، نیروی انسانی متخصص و گرایش عمومی به سمت استفاده از فناوری‌های نوین، بسیار روشن است. اگر بتوانیم چالش‌های زیرساختی نظیر سرعت اینترنت در مناطق مختلف را مرتفع کنیم و از سوی دیگر با تنظیم‌گری هوشمند، امنیت سرمایه‌گذاری را تضمین کنیم، پلتفرم‌های آنلاین می‌توانند به موتور محرک اقتصاد کشور تبدیل شوند.
هدف نهایی ما تحقق عدالت اجتماعی، تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات و ایجاد بستری امن، شفاف و قابل اعتماد برای عموم مردم است.
صنعت مالی: در پایان، اگر نکته یا جمع‌بندی خاصی در این حوزه دارید بفرمایید.
پاکمهر: ضمن تشکر از شما و پیگیری دغدغه‌مندتان در رسانه صنعت مالی، امیدوارم با هم‌افزایی میان دولت، مجلس و فعالان این عرصه، بتوانیم مسیری هموارتر برای توسعه اقتصاد دیجیتال و صیانت از حقوق شهروندان و سرمایه‌های خرد آنان فراهم سازیم. برای جنابعالی و تمامی تلاشگران عرصه رسانه آرزوی توفیق دارم.