هوش مصنوعی هنوز تحول گستردهای در مدیریت دارایی ایجاد نکرده است
هوش مصنوعی هنوز نتوانسته مدیریت دارایی را بهصورت گسترده متحول کند؛ دسترسی به داده آسانتر شده و زمان تحلیلگر آزاد شده است، اما مزیت رقابتی همچنان در طرح پرسشهای درست، شناخت روابط میان متغیرها و قضاوت انسانی نهفته است.
فناوری، دسترسی به داده و پردازش آن را سادهتر کرده، اما این به معنای پایان نقش انسان نیست. آنچه تغییر کرده، جابهجایی مزیت رقابتی از گردآوری داده به شناخت روابط میان متغیرها و طرح پرسشهای درست است. سروش گرامی، مدیر دارایی سبدگردان دینا در یادداشتی اختصاصی به بررسی این موضوع پرداخته و نوشت:
پیشرفت فناوری به خصوص در حوزه هوش مصنوعی باعث شده تا دسترسی به دادهها بسیار راحتتر شده و پردازش و تحلیل دادهها در حوزه تحلیل و مدیریت دارایی، با سرعت بیشتری انجام میشود. در نتیجه، بهترین تحلیلگرها دیگر لزوماً کسانی نیستند که بیشترین زمان را در اکسل صرف میکنند یا فرآیند گردآوری داده را بهتر انجام میدهند. بهترین تحلیلگرها کسانی خواهند بود که موضوع پژوهشی بهتری دارند؛ یعنی میدانند سؤال اصلی چیست، در فرآیند تصمیمگیری عملکرد بهتری دارند و به روابط میان متغیرها توجه میکنند. برای مثال، تشخیص میدهند چه متغیرهایی با یکدیگر ارتباط دارند و چه متغیرهایی ارتباطی با هم ندارند. در حوزه تحلیل و مدیریت دارایی، ممکن است در آینده به تحلیلگرهای کمتری نیاز داشته باشیم، اما شرایط بهگونهای نیست که مدیر دارایی یا تحلیلگر بهطور کامل شغل خود را از دست بدهد. در واقع، زمان تحلیلگر آزاد میشود تا به جای صرف وقت برای گردآوری و پردازش دادهها، روی این موضوع تمرکز کند که دقیقاً چه سؤالی باید بپرسد و چه روابطی را باید کشف کند.
در حوزه مشاوره سرمایهگذاری نیز بخش زیادی از مشاورههای کلی را میتوان به ابزارهای هوش مصنوعی سپرد. برای مثال، یک ابزار هوش مصنوعی میتواند بر اساس نتایج گذشته، پیشنهادهایی درباره ترکیب یک پرتفوی ارائه دهد. با این حال، همچنان بخش مهمی از مشاوره سرمایهگذاری حذف نشده است؛ بخشی که به تجربه و توانایی مشاور در طرح پرسشهای درست مربوط میشود؛ پرسشهایی که شاید ماشین نتواند به همان شکل از یک فرد بپرسد. این بخش از مشاوره به شناخت شرایط خاص سرمایهگذار و نقشه ذهنی او درباره سرمایهگذاری مربوط میشود و همچنان اهمیت دارد. هوش مصنوعی در این زمینه کمک میکند کارها سریعتر پیش برود و قطعاً در تصفیه و سادهسازی فرآیندها اثرگذار است، اما هنوز نمیتوان گفت تمام این بخش را جایگزین کرده است.
یکی از اتفاقاتی که در بازارهای جهانی در حال رخ دادن است، توکنیزه شدن داراییها و معاملات 24 ساعته در بازار سرمایه است. بازار آمریکا در حال حرکت به سمت تسویه سریعتر و حتی آنی است و به نظر میرسد سایر بازارها نیز بهتدریج همین مسیر را دنبال خواهند کرد. در حال حاضر، بازار ایران از نظر تسویه در وضعیت «تیپلاسدو» قرار دارد، در حالی که صرافیهای رمزارز تقریباً به سمت تسویه آنی حرکت کردهاند. بنابراین بازار سرمایه نیز میتواند به این سمت برود و بسیاری از فرآیندها را سریعتر کند. برای مثال، در پایان هفته، صندوقهای طلا بسته هستند و در همین فاصله ممکن است قیمت اونس جهانی یا دلار بهشدت افزایش یا کاهش پیدا کند. با این حال، سرمایهگذار در ایران معمولاً تا صبح شنبه یا حتی ظهر شنبه امکان دسترسی به این تغییرات در قالب معاملات صندوق طلا را ندارد. صندوقهای طلا مثال ملموسی هستند که نشان میدهند با سریعتر شدن فرآیندها، شرایط بازار تا چه اندازه میتواند بهتر شود.
حرکت در لبه تکنولوژی و استفاده گسترده از هوش مصنوعی، منابع مالی قابل توجهی نیاز دارد. حتی اگر نهادهای مالی بزرگ نیز در حال سرمایهگذاری روی هوش مصنوعی باشند، دستکم تا این لحظه نتیجه ملموسی که کاربر نهایی بتواند آن را مشاهده کند، بهطور گسترده اتفاق نیفتاده است. ممکن است در بخشهایی مانند بازاریابی اقداماتی انجام شده باشد، اما حتی در آنجا نیز نتایج برای کاربر نهایی چندان ملموس نیست. تا این لحظه نمیتوان گفت هوش مصنوعی در نهادهای مالی و بهویژه در بخش مدیریت دارایی، بهصورت گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. بر اساس اطلاعات موجود، این فناوری هنوز آنقدر کاربردی نشده که بتوان گفت صنعت مدیریت دارایی را متحول کرده یا تعدیل نیروی انسانی گستردهای به دلیل جایگزینی افراد با هوش مصنوعی اتفاق افتاده است. چنین وضعیتی فعلاً مشاهده نمیشود. در مورد سبدگردانی نیز باید گفت که حرکت در لبه تکنولوژی و سرمایهگذاری گسترده روی هوش مصنوعی، به توان مالی قابل توجهی نیاز دارد.
نهاد متولی بازار سرمایه یعنی سازمان بورس و اوراق بهادار به کمک هوش مصنوعی میتواند تخلفات و معاملات مشکوک استفاده میکند. همچنین در زمینههای دیگر، مانند مجوزدهی به افراد برای فعالیت مالی در بازار نیز، فناوریهای روز دنیا میتواند مورد استفاده قرار بگیرد، چرا که افراد برای شروع فعالیت در بازار سرمایه، باید یک سری استانداردها و شاخصهای ثابتی را در مرحله اول داشته باشند، تا صلاحیت آنان برای فعالیت در بازار سرمایه مورد تایید قرار بگیرد، این بخش که یک نوع فعالیت تکراری و مشخص است، میتواند به کمک فناوری و هوش مصنوعی انجام شود.