مسدودسازی پلتفرمهای آنلاین مشکلی را حل نمیکند / شناسنامهدار کردن سکوها؛ کلید شفافیت و امنیت سرمایههای خرد
عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه برخورد حذفی و مسدودسازی پلتفرمهای دیجیتال راهکار مناسبی برای مدیریت بازار نیست، گفت: رویکرد کارآمد در مواجهه با اقتصاد دیجیتال، «تنظیمگری هوشمند» و «شناسنامهدار کردن سکوهای آنلاین» است تا با ایجاد شفافیت قیمتی و رصدپذیری معاملات، علاوه بر صیانت از سرمایههای خرد مردم، فضا برای کلاهبرداریهای مالی و فعالیتهای غیررسمی مسدود شود.
به گزارش صنعت مالی، در عصر تحول بنیادین در ساختارهای اقتصادی، ظهور و گسترش پلتفرمهای آنلاین و کسبوکارهای دیجیتال، پارادایمهای سنتی معامله را به چالش کشیده و در کنار تسهیل دسترسی به بازار، پرسشهای پیچیدهای را در حوزه امنیت مالی و شفافیت مطرح کرده است.
امروزه با ورود گسترده فرآیندهای معاملاتی به بسترهای مجازی — از بازارهای سنتی مانند طلا گرفته تا بازارهای نوظهور نظیر ارزهای دیجیتال — شکاف میان «سرعت نوآوری» و «توان نظارتی حاکمیت» بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است.
یکی از جدیترین معضلاتی که ثبات اقتصادی را در سطح خرد تهدید میکند، پدیده «عدم شفافیت در معاملات» و فعالیت پلتفرمهای فاقد هویت و شناسنامه است. این مسئله نهتنها بستر را برای انواع کلاهبرداریهای مالی فراهم میآورد، بلکه با ایجاد نوسانات کاذب و عدم دسترسی همگانی به قیمتهای واقعی، اعتماد عمومی به نظام بازارهای مالی را فرسایش میدهد.
در این میان، تقابل میان دو رویکرد «محدودسازی و مسدودسازی» در برابر «تنظیمگری هوشمند و شناسنامهدار کردن پلتفرمها»، به یکی از مباحث استراتژیک در نهادهای حاکمیتی و تقنینی تبدیل شده است؛ امری که ضرورت بازنگری در قوانین فضای مجازی و تدوین چارچوبهای حمایتی-نظارتی را دوچندان میکند.
خبرنگار صنعت مالی در گفتوگوی تفصیلی با مهرداد لاهوتی، نماینده مردم لاهیجان و عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی، به بررسی نقش حاکمیت در هدایت سرمایهها، بسترسازی برای رصدپذیری معاملات و راهکارهای شناسنامهدار کردن سکوهای آنلاین پرداخته است.
مسدودسازی پلتفرمهای آنلاین مشکلی را رفع نمیکند
صنعت مالی: یکی از چالشهای دیرینه در بازارهای مالی، اعم از طلا و رمزارزها، مسئله عدم شفافیت در معاملات است. پلتفرمهای آنلاین تا چه میزان توانستهاند از طریق شفافسازی قیمتها و ثبت معاملات، به کاربران و نهادهای نظارتی کمک کنند؟
لاهوتی: مسئله اصلی در این حوزه «شفافیت» است. پلتفرمها باید بتوانند فرآیندها را به گونهای تسهیل کنند که میان خریدار و فروشنده، اتفاقات غیرمنتظره یا کلاهبرداریهای ناشی از ارتباطات سنتی و مستقیم رخ ندهد. در این راستا، حاکمیت و دولت بهعنوان متولی، وظیفه دارند چارچوبهای قانونی لازم را تدوین کنند. استفاده از پلتفرمها یک ضرورت است، اما این استفاده همواره باید با نظارت دقیق همراه باشد. پلتفرمها تسهیلکننده ارتباط میان خریدار و فروشندهاند، اما ایجاد ارتباط بهتنهایی کافی نیست، بلکه وجود لایه نظارتی بر این تعاملات الزامی است.
صنعت مالی: با توجه به موانعی چون نوسانات بازار و عدم اعتماد، آیا مسدود کردن سکوها راهگشاست یا باید به سمت «تنظیمگری هوشمند» حرکت کرد؟
لاهوتی: صرفاً محدود یا مسدود کردن پلتفرمها مشکلی را رفع نمیکند. هرچند ممکن است محدودسازی در کوتاهمدت اثراتی بگذارد، اما راهکار پایدار، ایجاد «نظام نظارتی» است. ما نیازمند تنظیمگری هستیم و در همین راستا باید از برنامههای مجلس و بررسیهای شورای عالی فضای مجازی برای حمایت از نوآوری بخش خصوصی بهره برد؛ چراکه پویایی بخش خصوصی باید با قانونگذاریهای همسو همراه باشد.
صنعت مالی: پلتفرمهای «دارای شناسنامه» چه نقشی در هدایت سرمایههای خرد مردم به سمت بسترهای امن ایفا میکنند؟
لاهوتی: سکوهای معاملاتی حتماً باید شناسنامه داشته باشند. چالش فعلی این است که بخشی از فعالیتها بدون هویت و شناسنامه رسمی انجام میشود و معاملات خرد در سایه شکل میگیرد. وقتی ۸۰ درصد معاملات از جنس خرد باشد و سکوی مربوطه هویت شفافی نداشته باشد، ریسک بالایی به بازار تحمیل میشود؛ مانند فضایی که قیمتگذاریهای غیرواقعی و غیرشفاف (مثلاً در بازار خودرو) شکل میگیرد. بنابراین، شناسنامهدار کردن پلتفرمها برای رصدپذیری معاملات خرد و صیانت از سرمایه مردم الزامی است.
لزوم تعادل میان «حمایت از نوآوری» و «حفظ امنیت مالی»
صنعت مالی: آیا ایجاد زیرساختهای نظارتی میتواند جایگزین برخورد قهری با پلتفرمهای غیرقانونی شود؟
لاهوتی: بله؛ هدف اصلی، نه برخورد صرف، بلکه ایجاد یک بستر نظاممند است. با استقرار زیرساختهای نظارتی هوشمند، پلتفرمهای غیرقانونی به دلیل عدم توانایی در ارائه شفافیت، خودبهخود از چرخه رقابت خارج شده و پلتفرمهای شناسنامهدار جایگزین آنها خواهند شد.
صنعت مالی: نقش کمیسیون برنامه و بودجه در حمایت از نوآوریهای دیجیتال چیست؟
لاهوتی: نقش ما تدوین و تصویب سیاستهایی است که میان «حمایت از نوآوری بخش خصوصی» و «حفظ امنیت مالی نظام اقتصادی» تعادل برقرار کند. مجلس باید بستری را فراهم سازد که نوآوریها در چارچوب قانون و تحت نظارت دستگاههای ذیصلاح رشد یابند.
صنعت مالی: چگونه میتوان از وقوع کلاهبرداری در بستر پلتفرمهای خرد جلوگیری کرد؟
لاهوتی: راهکار اصلی، الزام پلتفرمها به ثبت تمام مراحل معامله و قیمتهای واقعی در سامانههای متمرکز و قابل پیگیری است. وقتی پلتفرم شناسنامهدار باشد، تمام فرآیند — از رؤیت قیمت تا پرداخت و تحویل — قابل رصد خواهد بود و این امر فضای کلاهبرداری را بهشدت محدود میکند.
صنعت مالی: چالش اصلی در فرآیند انتقال معاملات خرد از بخش غیررسمی به بخش رسمی و پلتفرمهای مجاز چیست؟
لاهوتی: چالش اساسی، ایجاد انگیزه و تسهیل فرآیند برای کاربران جهت ورود به ساختار رسمی است. تا زمانی که هزینههای اداری یا مالی ورود به فضای قانونی بیش از مزایای امنیتی آن به نظر برسد، معاملات در بخش غیررسمی باقی میمانند. از این رو، حاکمیت باید با ارائه تسهیلات و ایجاد بسترهای روان و امن، رغبت خریدار و فروشنده را برای حضور در پلتفرمهای شناسنامهدار بالا ببرد.
صنعت مالی: تقابل میان «آزادی عمل کسبوکارهای آنلاین» و «نظارت دولت» چگونه باید مدیریت شود تا مانع رشد نوآوری نگردد؟
لاهوتی: این مسئله نباید با دخالت مستقیم و محدودکننده اداره شود، بلکه باید از طریق «تنظیمگری هوشمند» حل شود؛ به این معنی که دولت به جای ورود به جزئیات اجرایی که خلاقیت را سرکوب میکند، بر تعیین «خطوط قرمز» و «استانداردهای شفافیت» تمرکز کند. نظارت باید نقش پشتیبان و اعتمادساز داشته باشد، نه مانعی در برابر پیشرفت تکنولوژی.
صنعت مالی: آیا تکیه بر پلتفرمهای دیجیتال میتواند منجر به کاهش نوسانات کاذب در بازارهای مالی و کالایی شود؟
لاهوتی: قطعاً؛ شفافیت قیمتی حاصل از دسترسی همگانی و لحظهای به دادهها در پلتفرمهای آنلاین، مهمترین عامل در مهار نوسانات کاذب است. وقتی قیمت واقعی در لحظه پیش روی همه باشد، زمینه برای سوءاستفاده و شکلگیری بازارهای کاذب از میان میرود. بنابراین، سکوهای شناسنامهدار با استانداردسازی قیمتگذاری، نقشی کلیدی در ثباتبخشی به اقتصاد دیجیتال خواهند داشت.