کارشناس اقتصادی در یادداشتی اختصاصی برای صنعت مالی، به تشریح ویژگیهای صندوقهای سرمایهگذاری طلا پرداخت.
مسعود فرامزی، کارشناس اقتصادی در یادداشتی اختصاصی برای صنعت مالی، به تشریح ویژگیهای صندوقهای سرمایهگذاری طلا پرداخت. متن یادداشت را ادامه میخوانیم.
در سالهای اخیر، همزمان با افزایش نرخ تورم، نوسانات شدید بازار ارز و کاهش قدرت خرید پول ملی، توجه سرمایهگذاران به داراییهایی که توان حفظ ارزش سرمایه را دارند بیش از گذشته جلب شده است. در این میان، طلا همواره بهعنوان یکی از امنترین داراییها شناخته شده، اما محدودیتهای نگهداری فیزیکی آن باعث شده است ابزارهای مالی مبتنی بر طلا، بهویژه صندوقهای سرمایهگذاری طلا، جایگاه ویژهای در بازار سرمایه پیدا کنند.
صندوق سرمایهگذاری طلا نوعی نهاد مالی است که منابع سرمایهگذاران را جمعآوری کرده و عمده داراییهای خود را در طلا یا ابزارهای مالی مبتنی بر طلا مانند گواهی سپرده سکه طلا، قراردادهای آتی و سایر اوراق مرتبط سرمایهگذاری میکند. هدف اصلی این صندوقها، تبعیت از نوسانات قیمت طلا و انتقال آن به ارزش واحدهای صندوق است، بهگونهای که سرمایهگذار بتواند بدون خرید فیزیکی طلا، از تغییرات قیمت آن منتفع شود.
یکی از مهمترین ویژگیهای صندوقهای سرمایهگذاری طلا، حفظ ارزش دارایی در برابر تورم است. طلا بهطور تاریخی نقش پوششدهنده تورم را ایفا کرده و در دورههایی که ارزش پول ملی کاهش یافته، توانسته قدرت خرید سرمایهگذاران را حفظ کند. صندوقهای طلا این مزیت را با ساختاری مدرن و شفاف در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهند و امکان بهرهمندی از رشد قیمت طلا را بدون دغدغههای سنتی فراهم میکنند.
نقدشوندگی بالا، از دیگر ویژگیهای مهم این صندوقهاست. بخش قابلتوجهی از صندوقهای طلا بهصورت ETF در بورس معامله میشوند و سرمایهگذاران میتوانند در ساعات معاملاتی بهراحتی واحدهای خود را خرید و فروش کنند. این ویژگی در مقایسه با طلای فیزیکی که فروش آن ممکن است زمانبر یا همراه با هزینه باشد، یک مزیت مهم به شمار میآید.
حذف ریسکهای نگهداری فیزیکی طلا، نیز نقش تعیینکنندهای در محبوبیت این صندوقها دارد. نگهداری طلا بهصورت فیزیکی همواره با ریسک سرقت، هزینههای امنیتی، اجرت ساخت و حتی افت ارزش هنگام فروش همراه بوده است. صندوقهای طلا با حذف این ریسکها، امکان سرمایهگذاری امنتری را فراهم میکنند.
از سوی دیگر، امکان سرمایهگذاری با مبالغ کم، باعث شده است صندوقهای طلا برایسرمایهگذاران خرد نیز در دسترس باشند. برخلاف خرید سکه یا شمش که به سرمایه اولیه بالاتری نیاز دارد، خرید واحدهای صندوق طلا حتی با مبالغ اندک امکانپذیر است و همین موضوع مشارکت عمومی را افزایش داده است.
شفافیت اطلاعاتی و نظارت قانونی، از دیگر مزایای مهم این صندوقها محسوب میشود. صندوقهای طلا تحت نظارت نهادهای رسمی بازار سرمایه فعالیت میکنند و اطلاعات مربوط به ترکیب داراییها، ارزش خالص داراییها و عملکرد آنها بهصورت منظم منتشر میشود. این شفافیت، اعتماد سرمایهگذاران را افزایش داده و ریسکهای غیرشفاف را کاهش میدهد.
البته باید توجه داشت که بازدهی صندوقهای طلا ثابت نیست و به نوسانات قیمت طلا، نرخ ارز و شرایط اقتصادی داخلی و جهانی وابسته است. این موضوع اگرچه میتواند ریسک نوسان را افزایش دهد، اما در عین حال فرصت کسب بازدهی بالاتر را نیز فراهم میکند. به همین دلیل، صندوقهای طلا بیشتر برای سرمایهگذارانی مناسب هستند که افق زمانی میانمدت یا بلندمدت دارند و بهدنبال حفظ ارزش دارایی خود در شرایط تورمی هستند.
صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت سالهاست بهعنوان گزینهای کمریسک و محافظهکارانه در بازار سرمایه شناخته میشوند. این صندوقها عمدتاً در اوراق بدهی دولتی، سپردههای بانکی و اسناد خزانه سرمایهگذاری میکنند و هدف اصلی آنها ایجاد بازدهی نسبتاً ثابت و قابل پیشبینی است. با این حال، تغییر شرایط اقتصادی و افزایش تورم باعث شده است کارایی این صندوقها در حفظ ارزش واقعی دارایی با چالش مواجه شود.
در شرایط تورمی، بازدهی صندوقهای با درآمد ثابت که معمولاً نزدیک به نرخ سود بانکی است، اغلب از نرخ تورم عقب میماند. در نتیجه، اگرچه سرمایهگذار از نوسانات شدید در امان است، اما قدرت خرید سرمایه او بهتدریج کاهش مییابد. در مقابل، صندوقهای سرمایهگذاری طلا به دلیل وابستگی مستقیم به قیمت طلا، توانایی بیشتری در جبران اثرات تورم دارند.
پتانسیل بازدهی بالاتر یکی از مهمترین مزیتهای صندوقهای طلا نسبت به صندوقهای با درآمد ثابت است. در دورههایی که قیمت طلا افزایش مییابد یا نرخ ارز صعودی میشود، صندوقهای طلا میتوانند بازدهی قابلتوجهی ثبت کنند؛ بازدهیای که معمولاً فراتر از سقف بازده صندوقهای درآمد ثابت است.
از منظر پوشش ریسک تورم نیز صندوقهای طلا عملکرد بهتری دارند. طلا بهطور سنتی بهعنوان دارایی امن در برابر کاهش ارزش پول شناخته میشود و همین ویژگی باعث شده است صندوقهای طلا در اقتصادهای تورمی، جذابیت بیشتری پیدا کنند. در حالی که صندوقهای درآمد ثابت در تورمهای شدید توان محدودی برای حفظ ارزش واقعی سرمایه دارند.
تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری از دیگر مزایای مهم صندوقهای طلاست. اضافهکردن طلا به پرتفوی سرمایهگذاری باعث میشود وابستگی سبد به ابزارهای کمریسک و ریالی کاهش یابد و تعادل بهتری میان ریسک و بازده ایجاد شود. صندوقهای درآمد ثابت بهتنهایی چنین امکانی را فراهم نمیکنند.
همچنین، صندوقهای طلا همبستگی کمتری با سیاستهای پولی داخلی دارند. بازدهی این صندوقها بیشتر تحت تأثیر قیمت جهانی طلا و نرخ ارز است، در حالی که صندوقهای درآمد ثابت بهشدت به سیاستهای پولی و مالی داخلی وابستهاند. این تفاوت در شرایط بیثبات اقتصادی میتواند مزیت مهمی برای صندوقهای طلا باشد.
با این حال، باید توجه داشت که صندوقهای طلا ریسک نوسان بیشتری نسبت به صندوقهای با درآمد ثابت دارند و برای سرمایهگذارانی که بهدنبال ثبات کامل هستند، ممکن است مناسب نباشند. از این رو، بسیاری از کارشناسان ترکیب این دو نوع صندوق را بهعنوان یک استراتژی متعادل توصیه میکنند.
در اقتصاد ایران، طلا و دلار همواره دو ابزار اصلی حفظ ارزش دارایی در برابر تورم و کاهش قدرت خرید ریال بودهاند. انتخاب میان این دو دارایی، بهویژه در افق زمانی تا پایان سال ۱۴۰۴، به یکی از پرسشهای اصلی سرمایهگذاران تبدیل شده است.
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد که قیمت انس جهانی طلا در سالهای اخیر رشد قابلتوجهی داشته و بسیاری از تحلیلگران بینالمللی همچنان چشمانداز آن را صعودی ارزیابی میکنند. عواملی مانند افزایش بدهی دولتها، کاهش تدریجی نرخ بهره جهانی، خرید طلا توسط بانکهای مرکزی و ریسکهای ژئوپلیتیکی از جمله دلایل این خوشبینی هستند.
در ایران، قیمت طلا علاوه بر انس جهانی، بهشدت از نرخ ارز تأثیر میپذیرد. بر همین اساس، پیشبینی میشود قیمت طلای ۱۸ عیار تا پایان سال ۱۴۰۴ در محدودهای بالاتر از سطوح فعلی قرار گیرد و همچنان نقش مؤثری در حفظ ارزش دارایی ایفا کند.
در مقابل، دلار بیشتر تحت تأثیر سیاستهای داخلی، مدیریت بازار ارز و اخبار کوتاهمدت قرار دارد. اگرچه دلار نقدشوندگی بالاتری دارد و واکنش سریعتری به شوکها نشان میدهد، اما ریسکهای قانونی، امنیتی و مداخلههای دولتی آن را به دارایی پرریسکتری تبدیل کرده است.
از منظر بازدهی مورد انتظار، طلا به دلیل تأثیرپذیری همزمان از انس جهانی و نرخ ارز، پتانسیل رشد بیشتری نسبت به دلار دارد. از نظر ریسک، طلا معمولاً نوسانات آرامتر و قابلپیشبینیتری نسبت به دلار تجربه میکند. همچنین از نظر حفظ ارزش در بلندمدت، طلا در اقتصادهای تورمی عملکرد بهتری از خود نشان داده است.
در نهایت، بسیاری از تحلیلگران توصیه میکنند بهجای انتخاب صفر و یکی میان طلا و دلار، از استراتژی ترکیبی استفاده شود. ترکیب متعادل این دو دارایی، بهویژه از طریق ابزارهایی مانند صندوقهای سرمایهگذاری طلا، میتواند راهکاری منطقی برای عبور از شرایط پرنوسان اقتصادی تا پایان سال ۱۴۰۴ باشد.