در راستای التزامبخشی به شرایط صدور و استفاده از چکهای تضمین شده، مقدمات ممنوعیت صدور چک رمزدار به صورت تدریجی و گامبه گام در شبکه بانکی اجرایی می شود.
به گزارش صنعت مالی از بانک مرکزی، این بانک در راستای التزامبخشی به شرایط صدور و استفاده از چکهای تضمین شده با هدف جلوگیری از استفادههای نامتعارف از چکهای مزبور، احراز هویت دقیق اشخاص ذینفع و پیشگیری از پولشویی (بخشنامه شماره ۳۱۸۱۷۵/۹۷ مورخ ۱۱/۰۹/۱۳۹۷ مدیریتکل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشوئی) از سال ۱۳۹۷ و همچنین تمهیدات اجرایی تکمیلی انجام شده براساس ابلاغیه شماره ۲۰۹۶۲ مورخ ۲۸/۲/۱۴۰۰ ریاست جمهور در رابطه با اصلاح و الحاق موادی به قانون «اصلاح قانون صدور چک» (بخشنامه شماره ۷۷۴۱۹/۰۰ مورخ ۱۷/۰۳/۱۴۰۰ مدیریتکل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشوئی) شامل تخصیص شناسه صیادی به چک تضمین شده و ایجاد شفافیت حداکثری در زمینه صدور و گردش چک تضمین شده از طریق سامانه صیاد(پیچک) (بخشنامه شماره ۲۷۸۹۴۴/۰۰ مورخ ۲۴/۰۹/۱۴۰۰ اداره نظامهای پرداخت)، طرح حذف چک رمزدار در شبکه بانکی را در دستور کار قرار داده است.
بانک مرکزی با نظرداشت مزایای چک تضمین شده نسبت به چک رمزدار متعاقب اجرای قانون پیشگفت، مشابهت کارکردی با چک رمزدار که میتواند ابزار جایگزین آن باشد، ضرورت شفافسازی و ایجاد امکان نظارت متمرکز بر نحوه و حجم تبادل چکهای اشخاص و همچنین کاهش هزینههای عملیاتی بانکها با برچیدن روال سنتی پذیرش و پردازش چک رمزدارمترصد اعلام ممنوعیت صدور چک رمزدار در شبکه بانکی میباشد. از این رو لازم است مقدمات اجرا شدن ممنوعیت صدور چک رمزدار به صورت تدریجی و گامبه گام در شبکه بانکی فراهم شود.
گامهای اجرایی مدنظر بانک مرکزی برای اجرایی شدن این طرح به شرح زیر است:
چک تضمین شده براساس موازین قانونی صدرالاشاره مجهز به شناسه صیادی ۱۶ رقمی شده و وفق بخشنامه شماره ۲۷۸۹۴۴/۰۰ مورخ ۲۴/۰۹/۱۴۰۰ اداره نظامهای پرداخت از طریق سامانه صیاد(پیچک) ثبت صدور میگردد. صدور چک تضمین شده خارج از ضوابط قانون «اصلاح قانون صدور چک» ممنوع و تبادل بین بانکی چکهای تضمین شده فاقد شناسه صیادی از تاریخ ۱۷/۰۳/۱۴۰۱ وفق بخشنامه شماره ۳۲۴۸۱/۰۱ مورخ ۱۱/۰۲/۱۴۰۱ در سامانه چکاوک ممنوع گردیده است. لذا باتوجه به این که کلیه چکهای تضمین شده جاری مجهز به شناسه صیادی و از طریق سامانه صیاد(پیچک) ثبت صدور میگردند، قابل استعلام میباشند و ذینفع آن میتواند در زمان دریافت با استفاده از شناسه ۱۶ رقمی و مراجعه به کلیه مبادی استعلامی چک اعم از درگاههای نوین بانکی (اینترنت بانک و همراه بانک)، برنامکهای موبایلی و سرشماره ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ (به صورت پیامکی) از صحت چک صادره به نفع خود مطلع گردد. برقراری امکان استعلام چک تضمین شده مزیت درخور توجهای نسبت به چک رمزدار ایجاد مینماید،در حالی که چک رمزدار قابل استعلام نبوده و ذینفع صرفاً با مراجعه به بانک صادرکننده میتواند از صحت چک اطمینان حاصل کند. افزون بر این، چکهای تضمینشده بر خلاف چکهای رمزدار محدویتهای جغرافیایی در محل صدور و نقد شوندگی را نداشته و در سراسر کشور قابل صدور و مبادله است.
از سوی دیگر کارکرد چک تضمین شده مشابه چک رمزدار میباشد و چک تضمین شده در وجه شخص و حساب معین و به صورت غیرقابل انتقال صادر میگردد. لذا اشخاص میتوانند در مراودات تجاری خود چک تضمین شده را جایگزین چک رمزدار کنند.
بر این اساس، با نظرداشت موارد فوق لازم است در زمان مراجعه مشتری و ارائه درخواست صدور چک رمزدار، متصدیان شعب مشتری را به صدور چک تضمین شده با تشریح مزایای مذکور هدایت نمایند. ضمن آن که مقتضی است در راستای اطلاعرسانی و فرهنگسازی اقدامات موثری نظیر تهیه برنامههای آموزشی، بروشور، اطلاعرسانی در تارنماهای بانکی و… انجام شود.
در حال حاضر شبکه بانکی متعاقب دریافت چک رمزدار از ذینفع نسبت به بررسی چک و پرداخت وجه آن متعاقب حصول اطمینان از صحت چک اقدام نموده و پرداخت وجه به ذینفع را پیش از انجام عملیات تسویه بین بانکی وجوه چکهای رمزدار انجام میدهند. باتوجه به این که چکهای تضمین شده مشابه چک رمزدار فاقد وضعیت برگشتی میباشند،بانکها میتوانند رویه مزبور را درخصوص چک تضمین شده نیز اجرایی کنند. بدیهی است به دلیل ثبت صدور چک تضمین شده در سامانه صیاد(پیچک)، صحت چک تضمین شده صادره از طریق سامانه برای بانک قابل تشخیص میباشد، و میتوان در راستای مشتری مداری و یکسانسازی رویههای پرداخت نسبت به پرداخت وجه چک تضمین شده در زمان مراجعه ذینفع اقدام نمود. باتوجه به این که واریز وجوه به ذینفع وجه افتراق چک تضمینشده و رمزدار میباشد، اجرای این گام در جانشینی کامل چک تضمین شده بسیار حائز اهمیت است.
چنانچه مقدمات اجرایی ممنوعیت صدور چک از طریق گامهای ۱ و ۲ از سوی شبکه بانکی فراهم گردد،ممنوعیت ابلاغ صدور چک رمزدار و عدم تبادل بین بانکی در سامانه چکاوک تسهیل شده و چالشهای اجرای این مهم تقلیل خواهد یافت. بدیهی است با بررسی و رصد اقدامات اجرایی از سوی بانکها، این بانک زمانبندی گام نهایی را برنامهریزی نموده و جهت اجرای یکنواخت در شبکه بانکی ابلاغ خواهد کرد.
بر این اساس بانک ها موظفند درخصوص گامهای اجرایی ۱ و ۲ تمهیدات لازم را انجام دهند و همچنین به منظور کاهش ملاحظات اجرایی ، شبکه بانکی باید در صدور چکهای رمزدار به تاریخ روز تا زمان حذف کامل آن اهتمام لازم را داشته باشند، تا بستر مناسب اجرای طرح فراهم شود.