راهکار تقویت ریال چیست

رسول بخشی دستجردی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با صنعت مالی، درباره امکان تقویت جایگاه ریال در برابر دلار و راهکارهای کاهش وابستگی اقتصاد کشور به نظام مالی تحت سلطه آمریکا اظهار کرد: برخی معتقدند ریال به دلیل آنکه یک ارز جهان‌روا نیست، توانایی رقابت با دلار را ندارد. این گزاره در ظاهر درست به نظر می‌رسد، زیرا حجم اقتصاد ایران در مقایسه با اقتصاد آمریکا بسیار کوچک‌تر است و طبیعتاً پول ملی ایران نیز از همان پشتوانه اقتصادی محدودتر برخوردار است. اما پاسخ این مسئله را باید در طراحی یک جنگ نامتقارن اقتصادی جست‌وجو کرد.

وی افزود: همان‌گونه که در حوزه نظامی شاهد بودیم جمهوری اسلامی ایران توانست با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی و فناوری‌های ارزان‌قیمت، در برابر تجهیزات بسیار گران‌قیمت دشمنان خود عملکرد قابل توجهی داشته باشد، در عرصه اقتصادی نیز می‌توان از الگوی جنگ نامتقارن استفاده کرد. در یک نبرد نامتقارن، ملاک صرفاً اندازه اقتصاد یا حجم منابع مالی نیست، بلکه نحوه بهره‌گیری از مزیت‌های راهبردی اهمیت پیدا می‌کند.

بخشی دستجردی ادامه داد: در عرصه نظامی شاهد بودیم که استفاده از پهپادهای کم‌هزینه در مقابل سامانه‌ها و موشک‌های چند میلیون دلاری دشمن، نوعی برتری عملیاتی ایجاد کرد. در اقتصاد نیز می‌توان با استفاده از مزیت‌های خاص و منحصر به فرد کشور، سازوکاری طراحی کرد که اثرگذاری آن فراتر از اندازه واقعی اقتصاد ایران باشد.

تنگه هرمز؛ برگ برنده ایران در اقتصاد جهانی

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با اشاره به ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی ایران گفت: یکی از مهم‌ترین ابزارهای ایران در این جنگ نامتقارن اقتصادی، تنگه هرمز است. این آبراه راهبردی نه تنها برای اقتصاد منطقه بلکه برای اقتصاد جهانی و به‌ویژه اقتصاد آمریکا اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.

وی افزود: ساختار نظام مالی آمریکا تا حد زیادی بر پایه پترودلار شکل گرفته است؛ به این معنا که بخش مهمی از مبادلات نفتی جهان با دلار انجام می‌شود. از این منظر، تنگه هرمز صرفاً یک مسیر دریایی نیست، بلکه یکی از گلوگاه‌های اصلی اقتصاد جهانی به شمار می‌رود.

بخشی دستجردی اظهار کرد: هر کشوری که بتواند از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی خود در مسیر تأمین منافع اقتصادی استفاده کند، قدرت چانه‌زنی بیشتری در نظام بین‌الملل خواهد داشت. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و می‌تواند از موقعیت ممتاز جغرافیایی خود برای تقویت جایگاه اقتصادی و پولی کشور بهره ببرد.

وی همچنین به منابع طبیعی گسترده ایران اشاره کرد و گفت: ایران حدود هشت درصد منابع طبیعی جهان را در اختیار دارد. این ظرفیت عظیم اقتصادی در شرایطی در اختیار کشور قرار گرفته که ایران سال‌ها تحت شدیدترین تحریم‌های اقتصادی قرار داشته است. اگر چنین سطحی از محدودیت‌ها بر برخی کشورهای فاقد منابع طبیعی اعمال می‌شد، احتمالاً با بحران‌های بسیار جدی‌تری مواجه می‌شدند.

چرا جایگزینی دلار با یوان، راه‌حل نهایی نیست؟

این نماینده مجلس در ادامه به دیدگاه‌هایی که استفاده از ارزهایی مانند یوان چین را جایگزینی برای دلار می‌دانند اشاره کرد و گفت: برخی تصور می‌کنند اگر به جای دلار از یوان یا سایر ارزها استفاده کنیم، عملاً از سلطه دلار خارج شده‌ایم؛ در حالی که واقعیت اقتصاد جهانی پیچیده‌تر از این تحلیل است.

وی افزود: ساختار هژمونی دلار تنها بر خود دلار استوار نیست، بلکه شبکه‌ای از ارزهای مهم جهانی از جمله یوان چین، ین ژاپن و یورو اروپا نیز به نحوی در حفظ این نظام نقش دارند. به بیان دیگر، بخش مهمی از نظم مالی جهانی به گونه‌ای طراحی شده که در نهایت به تقویت موقعیت دلار منجر شود.

بخشی دستجردی تصریح کرد: آمریکا دهه‌هاست که با کسری بودجه داخلی و کسری در تراز تجاری خارجی مواجه است، اما این کسری‌ها نه یک ضعف ناخواسته، بلکه بخشی از سازوکار طراحی‌شده اقتصاد این کشور محسوب می‌شود.

وی توضیح داد: دولت آمریکا سالانه بیش از درآمدهای خود هزینه می‌کند و بخش خصوصی این کشور نیز در بسیاری از مواقع با الگوی مشابهی فعالیت دارد. نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری کسری‌های مستمر در اقتصاد آمریکاست که از طریق خلق پول و انتشار دلار تأمین مالی می‌شود.

راز تداوم سلطه دلار در اقتصاد جهانی

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با بیان اینکه چاپ پول در هر کشوری به افزایش تورم منجر می‌شود، گفت: نکته مهم این است که آمریکا بخش عمده دلارهای خلق‌شده را از مرزهای خود خارج می‌کند. این دلارها از طریق تجارت خارجی وارد اقتصاد سایر کشورها می‌شوند و همین مسئله مانع از بروز آثار تورمی گسترده در داخل آمریکا می‌شود.

وی افزود: برای آنکه این سازوکار ادامه پیدا کند، آمریکا باید همواره واردات بیشتری نسبت به صادرات داشته باشد. به عبارت دیگر، اقتصاد آمریکا به یک کسری تجاری دائمی نیاز دارد تا دلارهای خلق‌شده در جهان توزیع شوند.

بخشی دستجردی ادامه داد: در مقابل، کشورهایی مانند چین، ژاپن، کره جنوبی و بسیاری از اقتصادهای صادرات‌محور جهان، مازاد تجاری دارند. این کشورها کالا تولید می‌کنند و در ازای آن دلار دریافت می‌کنند. در واقع بخشی از ساختار اقتصاد جهانی طی دهه‌های گذشته به گونه‌ای شکل گرفته که این کشورها تأمین‌کننده کسری خارجی آمریکا باشند.

وی اظهار کرد: به همین دلیل نمی‌توان تصور کرد که صرف جایگزینی دلار با یوان به معنای خروج از نظام مالی تحت سلطه آمریکا باشد؛ زیرا بسیاری از این ارزها در چارچوب همان نظم اقتصادی جهانی عمل می‌کنند.

افزایش تقاضا برای ریال؛ راهبردی برای تقویت پول ملی

بخشی دستجردی با تأکید بر ضرورت طراحی راهبردهای مستقل پولی و مالی گفت: آنچه می‌تواند جایگاه ریال را تقویت کند، افزایش تقاضا برای پول ملی است. هرچه تقاضا برای ریال بیشتر شود، ارزش و قدرت این ارز نیز افزایش خواهد یافت.

وی افزود: تحقق این هدف نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی، تجاری و پولی است. در کنار ظرفیت‌هایی همچون تنگه هرمز و منابع عظیم انرژی، باید سازوکارهایی طراحی شود که بخشی از مبادلات منطقه‌ای و بین‌المللی با استفاده از ریال انجام گیرد.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم برای ریال کارکردهای جدید ایجاد کنیم و زمینه استفاده گسترده‌تر از آن را در مبادلات اقتصادی فراهم آوریم، به تدریج تقاضا برای پول ملی افزایش پیدا خواهد کرد. نتیجه این فرآیند نیز تقویت ارزش ریال و کاهش وابستگی اقتصاد کشور به ارزهای خارجی خواهد بود.

وی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران برای حضور مؤثر در اقتصاد جهانی لزوماً نیازی به حرکت در مسیرهای متعارف قدرت‌های بزرگ ندارد. همان‌گونه که در عرصه‌های مختلف توانسته از الگوی نامتقارن بهره بگیرد، در حوزه اقتصاد نیز می‌تواند با اتکا به مزیت‌های راهبردی خود، مسیر متفاوتی را برای افزایش قدرت پول ملی و کاهش اثرگذاری سلطه دلار دنبال کند.

بخشی دستجردی در پایان گفت: تقویت ریال مستلزم افزایش تقاضا برای آن است و این هدف با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی، منابع طبیعی، اصلاح سیاست‌های اقتصادی و طراحی سازوکارهای جدید تجاری قابل دستیابی خواهد بود. هرچه تقاضا برای ریال افزایش یابد، پول ملی نیز قدرتمندتر خواهد شد و اقتصاد کشور از ثبات بیشتری برخوردار می‌شود.