احتکار فرامرزی؛ پدیده عجیب در اقتصاد ایران

عزت‌الله یوسفیان، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با صنعت مالی هشدار داد که اقتصاد ایران به وضعیت «پیش‌بینی‌ناپذیر» تبدیل شده و این مسئله، تردید و شبهه جدی در میان سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان و مردم ایجاد کرده است. فقدان برنامه منسجم در بخش‌های مختلف اقتصادی، عامل اصلی بی‌ثباتی قیمت‌ها و نوسانات بی‌جهت در بازار کالاهای اساسی است.

یوسفیان با اشاره به اینکه کشور در شرایط جنگی به سر می‌برد، تأکید کرد: دولت باید در چنین شرایطی برنامه مشخص و عملیاتی داشته باشد. او افزود: کشوری که برنامه نداشته باشد، در تولید، توزیع و برداشت، قطعاً همه چیز به هم می‌ریزد و قیمت‌ها بدون هیچ جهت و علت مشخصی افزایش می‌یابد.

این نماینده ادوار مجلس با انتقاد از نبود نظارت مؤثر بر زنجیره تولید تا مصرف، اظهار داشت: نبود قانون و مقررات روشن، مهم‌ترین چالش اقتصاد ایران است. قانون بد بهتر از بی‌قانونی است. حتی یک قانون ظالمانه هم باز از بی‌قانونی بهتر است، چون حداقل چارچوب مشخصی وجود دارد.

تولید کافی است، اما برنامه و نظارت وجود ندارد

یوسفیان با اشاره به ظرفیت‌های بالفعل تولید در کشور تأکید کرد: ایران در زمینه کالاهای اساسی مانند برنج، گندم، سیب‌زمینی، پیاز، تخم‌مرغ و گوشت قرمز مشکل تولید ندارد، اما مشکل اصلی در نبود برنامه‌ریزی و نظارت دقیق بر زنجیره تأمین است.

او گفت: میزان تولید برنج کشور حدود سه میلیون تن در سال و مصرف حدود چهار میلیون تن است؛ یعنی یک میلیون تن کسری داریم. اما برای همین یک میلیون تن کسری، قیمت برنج جهش ۵ تا ۱۰ برابری می‌کند. این نشان می‌دهد که هیچ برنامه منسجمی برای مدیریت عرضه و تقاضا وجود ندارد.

به گفته یوسفیان، وزارت جهاد کشاورزی باید با ساماندهی صنوف مختلف، از جمله صنف کاشت، صنف توزیع و صنف عمده‌فروشی، مشخص کند که چه مقدار از هر محصول در کدام منطقه باید تولید شود، به چه کسی تحویل داده شود و با چه نرخی به دست مصرف‌کننده نهایی برسد.

وی با تأکید بر اینکه «کالاهای اساسی مانند زنجیر به هم وابسته‌اند» افزود: کسی نمی‌تواند بگوید برنج گران شد به تخم‌مرغ ربطی ندارد یا گوشت گران شد به سیب‌زمینی و پیاز ارتباطی ندارد. وقتی تخم‌مرغ گران می‌شود، مردم به سراغ کالای جایگزین می‌روند و این زنجیره، همه بخش‌ها را درگیر می‌کند.

حذف نظارت صنفی، نرخ‌گذاری را به «دلخواه» فروشنده تبدیل کرده است

یوسفیان یکی از ریشه‌های اصلی بی‌ثباتی بازار را حذف عملی نظام نظارت صنفی دانست و گفت: نظارت از صنوف کشور گرفته شده است. صنف سبزی‌کار باید جوابگوی سبزی کشور باشد، صنف برنج‌کار باید جوابگوی برنج کشور باشد. این سامانه را از بین برده‌اند و کار نظارت را به دست دولت، تعزیرات و سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان داده‌اند که نتیجه آن رها شدن کامل بازار بوده است.

به گفته این نماینده ادوار مجلس، اکنون هر کس هر قیمتی دلش بخواهد روی کالای خود می‌گذارد و نه وزارت جهاد کشاورزی توان پاسخگویی دارد و نه نهادهای نظارتی موفق به کنترل بازار شده‌اند.

وی با انتقاد از عملکرد صدا و سیما در این زمینه خاطرنشان کرد: همه شبکه‌های رادیو و تلویزیون هر روز قیمت سیب‌زمینی، پیاز، گوشت و مرغ را اعلام می‌کنند، اما عملاً هیچ اتفاقی نمی‌افتد. بازار روز هم تابع این نرخ‌ها نیست؛ فروشنده هر قیمتی دلمان بخواهد می‌فروشد.

یوسفیان تأکید کرد که در شرایط فعلی، نه تولیدکننده به تعهد خود در قبال عرضه پایدار ملزم است و نه توزیع‌کننده به نرخ مشخصی پایبند است. او این وضعیت را حاصل «بی‌قانونی و رها شدن مسئله نظارت» توصیف کرد.

احتکار فرامرزی و دور زدن قوانین با جابجایی کالا به خارج از کشور

یوسفیان در بخش دیگری از صحبت‌های خود به پدیده عجیب «احتکار فرامرزی» اشاره کرد و گفت: برخی سوداگران، کالاهای اساسی مانند سیب‌زمینی و پیاز را به خارج از کشور منتقل می‌کنند، در آنجا انبار می‌کنند و سپس دوباره به ایران وارد می‌کنند تا از شمول قوانین داخلی مانند احتکار خارج شوند.

او گفت: همان سیب‌زمینی و پیازی که در ایران تولید شده، بار می‌کنند می‌برند آن سوی آب، هزینه حمل می‌دهند، در انبار خارج از کشور نگهداری می‌کنند و بعد دوباره به عنوان کالای وارداتی برمی‌گردانند و گران می‌فروشند. شما دیگر نمی‌توانید به آنها بگویید احتکار کرده‌اند، چون کالا در داخل کشور نبوده است. کجای دنیا چنین کاری می‌کنند؟ کجای دنیا چنین اتفاقاتی می‌افتد؟» اگر نظام نظارتی و قانونی درست عمل کند، می‌توان ظرف یک ماه همه چیز را سامان داد.

به گفته یوسفیان، قیمت تمام شده مرغ و تخم‌مرغ به راحتی قابل محاسبه است، اما هیچ نهادی نرخ مشخصی را ابلاغ نمی‌کند و در نتیجه هر روز شاهد گران‌تر شدن زنجیره‌ای کالاها هستیم.

در جنگ اقتصادی، وزیر ناتوان باید استیضاح شود

یوسفیان با اشاره به شرایط حساس کنونی و جنگ اقتصادی تمام‌عیار علیه ایران، از مجلس و دولت خواست که نظارت بر عملکرد وزرا به ویژه وزیر جهاد کشاورزی را جدی بگیرند.

او گفت: ما در جنگ هستیم. جنگ به این معنا نیست که زندگی مردم متوقف شود. اما وقتی وزیری بی‌خاصیت باشد و سازمان‌های تابعه ناتوان، آن وقت جنگ رها می‌شود و نتیجه می‌شود هیچ کس به هیچ کس نیست.

یوسفیان با انتقاد از عدم پیگیری مجلس برای استیضاح وزرای ناتوان افزود: خود دولت و وزارت جهاد می‌گویند قادر نیستند در این بخش جوابگو باشند. اما چه کار می‌کنند؟ استیضاح نمی‌کنند، سوال نمی‌کنند، پیگیری نمی‌کنند. وقتی اسرائیل و آمریکا این جنایت‌ها و تجاوزها را می‌کنند، چند وزیری که باید استیضاح می‌شدند، در سایه همین جنایت‌ها به نقطه امن رفتند.

این نماینده ادوار مجلس تأکید کرد که مجلس و رسانه‌ها نباید اجازه دهند ضعف در مدیریت اقتصادی در سایه مسائل امنیتی و نظامی پنهان بماند. به گفته او، هزینه ناتوانی در مدیریت بازار کالاهای اساسی را مستقیماً مردم در زندگی روزمره خود می‌پردازند.

یوسفیان در پایان با ذکر مثالی از ارکستر بدون رهبر، وضعیت بازار ایران را تشریح کرد و گفت: اگر به هر کسی یک سازی بدهید بدون اینکه این ارکستر رهبری داشته باشد، هر کسی یک جور می‌زند؛ یکی ویولنش را می‌زند، یکی صدای ناهنجار از سازش در می‌آید. حاصل این ارکستر بدون رهبر، یک صدای کاملاً ناهنجار است. متأسفانه بازار ایران هم امروز چنین وضعیتی دارد.

او هشدار داد که در صورت ادامه این روند «رها شدگی»، روزهای بدتری برای اقتصاد کشور خواهیم داشت و افزود: سیاست‌گذاری باید اول انجام شود، بعد برخورد تعزیراتی جواب می‌دهد. الان نه سیاست درستی داریم و نه نظارت مؤثری.