بازگشایی بورس بدون رفع ابهامات سیاسی و اقتصادی، ریسک معاملات را تشدید می‌کند

پیام الیاس‌، کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با صنعت مالی، درباره احتمال بازگشایی بورس در روزهای آینده اظهار کرد: واقعیت این است که کشور هنوز وارد شرایط پایدار نشده و نمی‌توان گفت بحران به پایان رسیده است. در حال حاضر فضای عمومی کشور در وضعیتی میان تنش و مذاکره قرار دارد؛ از یک سو اخبار مربوط به آتش‌بس، کاهش درگیری‌ها و احتمال گفت‌وگوهای سیاسی مطرح می‌شود و از سوی دیگر همچنان فشارهای خارجی، نااطمینانی‌های منطقه‌ای و ریسک‌های اقتصادی پابرجاست.

وی افزود: بازار سرمایه به‌طور طبیعی نسبت به متغیرهای سیاسی و امنیتی حساسیت بالایی دارد. سرمایه‌گذار زمانی اقدام به خرید یا فروش منطقی می‌کند که چشم‌انداز آینده تا حدی روشن باشد. وقتی فعالان بازار ندانند در روزها و هفته‌های آینده چه تحولاتی رخ می‌دهد، تصمیم‌ها بیشتر بر پایه ترس یا هیجان اتخاذ می‌شود.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: اگر بورس در چنین فضایی بازگشایی شود، احتمال بروز رفتارهای هیجانی افزایش می‌یابد. بخشی از سهامداران ممکن است صرفاً برای کاهش ریسک اقدام به فروش کنند و گروهی دیگر نیز منتظر روشن‌تر شدن وضعیت بمانند. در نتیجه، بازار با فشار روانی روبه‌رو می‌شود.

الیاس‌ تاکید کرد: به نظر می‌رسد حداقل در کوتاه‌مدت باید منتظر روشن‌تر شدن برخی متغیرهای کلان بود تا بتوان درباره زمان مناسب بازگشایی تصمیم دقیق‌تری گرفت.

نبود برنامه مشخص برای مدیریت بحران، ضعف ساختاری بازار است

وی در ادامه با اشاره به نبود دستورالعمل شفاف برای مدیریت بورس در شرایط بحرانی گفت: یکی از مسائل مهمی که سال‌هاست بازار سرمایه با آن روبه‌روست، فقدان یک چارچوب رسمی و از پیش تعیین‌شده برای شرایط اضطراری است. سرمایه‌گذار باید بداند اگر جنگ، تنش امنیتی، تحریم گسترده یا بحران اقتصادی رخ داد، سیاست نهاد ناظر چیست.

او افزود: این موضوع باید به‌صورت روشن مشخص شود که آیا بازار تعطیل خواهد شد یا خیر، اگر تعطیل می‌شود برای چند روز است، معاملات روز حادثه ابطال می‌شود یا ادامه می‌یابد، زمان بازگشایی چگونه تعیین می‌شود و چه ابزارهای حمایتی در اختیار بازار قرار خواهد گرفت.

این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: در بسیاری از بورس‌های معتبر جهان، سناریوهای بحران از قبل طراحی شده است. فعالان بازار می‌دانند در صورت وقوع حوادث غیرمنتظره چه روندی اجرا خواهد شد. همین مسئله باعث می‌شود اعتماد عمومی حفظ شود و سرمایه‌گذار احساس نکند در شرایط مبهم قرار گرفته است.

وی ادامه داد: اما در بازار سرمایه ایران، اغلب تصمیمات در لحظه و متناسب با شرایط روز گرفته می‌شود. این تصمیم‌گیری موردی و غیرقابل پیش‌بینی، ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد و موجب کاهش اعتماد عمومی می‌شود.

الیاس‌ تاکید کرد: سازمان بورس باید با همکاری وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و سایر نهادهای تصمیم‌گیر، هرچه سریع‌تر دستورالعمل جامعی برای مدیریت بازار در زمان بحران تدوین کند.

وضعیت شرکت‌های بزرگ باید پیش از بازگشایی شفاف شود

این کارشناس بازار سرمایه درباره شرایط شرکت‌های بورسی نیز گفت: پیش از هر تصمیم برای بازگشایی بازار، باید وضعیت شرکت‌های بزرگ، اثرگذار و شاخص‌ساز به‌صورت شفاف مشخص شود. بسیاری از شرکت‌ها ممکن است مستقیماً خسارت ندیده باشند، اما زنجیره تامین، مسیر صادرات، تامین انرژی، لجستیک یا فروش آنها دچار اختلال شده باشد.

وی افزود: برای مثال در صنایع پتروشیمی، پالایشگاهی، فولادی، معدنی و حمل‌ونقل، حتی اگر کارخانه اصلی آسیبی ندیده باشد، اختلال در زیرساخت‌ها می‌تواند سودآوری شرکت را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین بازار نیازمند اطلاعات دقیق و رسمی است.

او ادامه داد: اگر بورس بدون افشای اطلاعات شفاف باز شود، معامله‌گران ناچار خواهند بود بر اساس شایعه، حدس و گمان یا اخبار غیررسمی تصمیم‌گیری کنند. این مسئله می‌تواند نوسان بازار را تشدید کند.

الیاس‌ تاکید کرد: شرکت‌هایی که با آسیب مستقیم یا غیرمستقیم مواجه شده‌اند، باید در سریع‌ترین زمان ممکن گزارش شفاف‌سازی ارائه دهند و میزان خسارت، آثار مالی و برنامه بازگشت به شرایط عادی را توضیح دهند. این اقدام به آرامش بازار کمک خواهد کرد.

تعطیلی طولانی‌مدت بورس، فشار فروش را انباشته می‌کند

وی در ادامه با اشاره به بسته ماندن طولانی‌مدت بازار سرمایه گفت: به‌صورت اصولی، موافق تعطیلی طولانی‌مدت بورس نیستم. بازار مالی باید حتی‌الامکان فعال بماند، زیرا کارکرد اصلی آن کشف قیمت و ایجاد امکان معامله است.

او افزود: اگر بازار برای مدت طولانی بسته بماند، تقاضای فروش و نگرانی سهامداران در پشت درهای بسته انباشته می‌شود. در زمان بازگشایی، همین فشار به شکل صف‌های سنگین فروش ظاهر خواهد شد و مدیریت بازار را دشوارتر می‌کند.

این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: تجربه بورس‌های جهانی نیز نشان می‌دهد در اغلب بحران‌ها، تعطیلی بازار کوتاه‌مدت و محدود بوده است. در بسیاری از کشورها حتی در زمان جنگ یا حوادث بزرگ، بازارها با ابزارهای حمایتی باز مانده‌اند.

وی گفت: اگر قرار است بازار تعطیل شود، این تعطیلی باید کوتاه، هدفمند و با زمان‌بندی روشن باشد؛ نه اینکه سهامداران برای مدت نامعلوم از دسترسی به دارایی خود محروم شوند.

نقدشوندگی، مهم‌ترین اصل بازار سرمایه است

الیاس‌ با تاکید بر اهمیت نقدشوندگی اظهار کرد: مهم‌ترین ویژگی بازار سرمایه این است که سرمایه‌گذار بتواند در هر زمان دارایی خود را معامله کند. اگر این امکان از بین برود، بخش مهمی از جذابیت بورس نیز از بین خواهد رفت.

وی افزود: وقتی سایر بازارها مانند ارز، طلا، خودرو یا کالا فعال هستند اما بازار سهام بسته می‌ماند، این احساس در سهامداران ایجاد می‌شود که نسبت به سایر سرمایه‌گذاران در موقعیت نابرابر قرار گرفته‌اند.

او ادامه داد: حتی محدودیت‌هایی مانند دامنه نوسان بسیار محدود نیز اگر برای مدت طولانی ادامه یابد، عملاً نقدشوندگی را از بین می‌برد. بازار باید بتواند هیجان را تخلیه کند و به تعادل برسد، نه اینکه در صف‌های خرید و فروش قفل شود.

این کارشناس بازار سرمایه گفت: حمایت از سهامدار به معنای بستن بازار نیست، بلکه به معنای ایجاد زیرساخت‌هایی برای معامله روان، شفاف و منصفانه است.

اعتماد سهامداران با شفافیت بازمی‌گردد

الیاس‌ در پایان تاکید کرد: مهم‌ترین مطالبه فعالان بازار سرمایه، پیش‌بینی‌پذیری و شفافیت است. سرمایه‌گذار باید بداند در صورت وقوع بحران، سیاست‌گذار چه تصمیمی خواهد گرفت، چه میزان حمایت در نظر گرفته می‌شود و بازار در چه زمانی به وضعیت عادی بازمی‌گردد.

وی خاطرنشان کرد: اگر قواعد بازی از قبل مشخص باشد، سرمایه‌گذار با آگاهی بیشتری تصمیم می‌گیرد و حتی در دوره‌های پرتنش نیز رفتار منطقی‌تری خواهد داشت. اما اگر تصمیمات ناگهانی، متغیر و غیرقابل پیش‌بینی باشد، نتیجه آن کاهش مشارکت سرمایه‌گذاران و خروج سرمایه از بورس خواهد بود.

او گفت: بازار سرمایه برای رشد و تامین مالی اقتصاد کشور نیازمند اعتماد عمومی است و این اعتماد تنها در سایه ثبات، شفافیت، قانون‌مندی و سیاست‌گذاری قابل پیش‌بینی شکل می‌گیرد. بنابراین، هر تصمیمی درباره بازگشایی بورس باید با در نظر گرفتن این اصول انجام شود.