شوک جنگ به امنیت غذایی و بازار جهانی کود؛ تبعات انسداد مؤثر تنگه هرمز بر کشاورزی

به گزارش صنعت مالی، تحلیل اندیشکده CSIS نشان می‌دهد که جنگ با ایران از طریق دو مکانیزم اصلی بر سیستم‌های غذایی تاثیر می‌گذارد: قیمت انرژی و قیمت کودهای کشاورزی.

کانال اول: بحران انرژی و تورم در زنجیره تامین غذا

تخریب زیرساخت‌های تولید انرژی و بسته شدن مؤثر تنگه هرمز، منجر به افزایش قیمت انرژی در سطح جهان شده است. انرژی (از جمله روغن‌های موتور و گازهای مایع) در تمام مراحل زنجیره تولید غذا کاربرد دارد؛ از ماشین‌آلات کشاورزی (تراکتورها) و سیستم‌های آبیاری گرفته تا فرآوری، حمل‌ونقل و نگهداری در سردخانه‌ها. در نتیجه، هزینه‌های بالای انرژی برای کشاورزان، شرکت‌های حمل‌ونقل و خرده‌فروشان، در نهایت از طریق افزایش قیمت مواد غذایی به مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود.

علاوه بر این، با افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی، تقاضا برای منابع انرژی جایگزین از جمله «سوخت‌های زیستی» افزایش می‌یابد. این موضوع باعث می‌شود بخشی از کشاورزان، محصولات خود مانند ذرت، شکر و سویا را به جای بازار غذا، به تولید انرژی اختصاص دهند.

کانال دوم: تنگه هرمز و شوک به بازار جهانی کود

گاز طبیعی مایع (LNG) نهاده‌ای کلیدی برای تولید کودهای ازته است. بنابراین، قیمت بالای LNG مستقیماً باعث جهش قیمت کودهایی مانند آمونیاک و اوره می‌شود. همزمان، قیمت بالای نفت نیز هزینه‌های فرآوری و حمل‌ونقل را برای تمامی انواع کودها افزایش می‌دهد.

اهمیت این گلوگاه زمانی مشخص می‌شود که پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از صادرات جهانی کود از تنگه هرمز عبور می‌کرد. این حجم شامل موارد زیر است:

• حدود ۲۳ درصد از صادرات جهانی آمونیاک
• حدود ۳۴ درصد از صادرات اوره (پرکاربردترین کود ازته جهان)
• حدود ۲۰ درصد از کودهای فسفاته

همچنین حدود ۲۰ درصد از صادرات جهانی LNG و ۴۵ درصد از صادرات جهانی گوگرد (ماده اولیه ساخت کودهای فسفاته) از این تنگه می‌گذرد. ترکیب قیمت بالای نفت و گاز، افزایش هزینه خوراک پتروشیمی‌ها و محدودیت‌های صادراتی، باعث افزایش جهانی هزینه تامین کودهای پایه نیتروژن و فسفات شده است.

واکنش کشاورزان و تغییر در ترکیب تولید جهانی غذا

با توجه به اینکه کشاورزان در نیم‌کره شمالی (از جمله ایالات متحده) در فصل کاشت بهاره با قیمت‌های بالای کود مواجه هستند، برای سازگاری با این شوک چند مسیر پیش‌رو دارند:

۱. کشاورزانی که پیش از جنگ کود خریده‌اند، طبق برنامه قبلی کشت خود را انجام می‌دهند.

۲. کشورهایی مانند چین که دارای ذخایر استراتژیک ملی کود هستند، از این ذخایر استفاده می‌کنند.

۳. سایرین یا مجبور به خرید کود با قیمت‌های گزاف هستند و یا از خرید آن صرف‌نظر می‌کنند.

این وضعیت می‌تواند الگوی کشت جهانی را تغییر دهد؛ برای مثال ممکن است کشاورزان از کشت محصولاتی که به کود زیاد نیاز دارند (مانند ذرت) به سمت محصولاتی با نیاز کودی کمتر (مانند سویا) حرکت کنند. این موضوع کمیت و کیفیت کالاهای کشاورزی در بازارهای جهانی را تغییر داده و به طور بالقوه هزینه تامین غذا را برای بسیاری از مردم جهان افزایش می‌دهد.

اثرات فوری بر اقتصاد کشاورزی آمریکا

بررسی‌ها نشان می‌دهد که قیمت بالای کود و انرژی، پیش از آنکه روی قیمت خرده‌فروشی مواد غذایی در آمریکا تاثیر بگذارد، اثرات فوری‌تری بر «اقتصاد مزارع» در ایالات متحده خواهد داشت. در اواخر سال ۲۰۲۵، «فدراسیون دفاتر مزارع آمریکا» هشدار داد که حیات بخش کشاورزی این کشور به دلیل فشارهای اقتصادی تهدید می‌شود. این فشارها ناشی از سیاست‌های تجاری و مهاجرتی (که هزینه تجهیزات و نیروی کار را بالا برده)، ماندگاری قیمت کود در سطحی بالاتر از دوران پیش از همه‌گیری کرونا و همچنین کاهش قیمت جهانی کالاهای کشاورزی است.