بورس تهران در شرایط جنگی؛ تمهیدات، سناریوها و راهکارهای حمایتی

صنعت مالی – در پی آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران از دهم اسفند ۱۴۰۴، بازار سرمایه کشور با تصمیم هوشمندانه سازمان بورس و ابلاغ وزیر اقتصاد، ابتدا به‌صورت موقت و سپس به‌صورت «موقت» تعطیل اعلام شد.

این اقدام که با هدف حفظ آرامش بازار و حمایت از سرمایه‌های میلیون‌ها سهامدار ایرانی اتخاذ شد، پرسش‌های اساسی را درباره تمهیدات لازم در صورت طولانی‌شدن درگیری‌ها ایجاد کرده است.

این گزارش با رویکردی دلسوزانه و حمایتی، به تحلیل ابعاد مختلف این تصمیم و ارائه راهکارهای سازنده می‌پردازد.

بخش اول: چرا بورس تعطیل شد؟

وضعیت فعلی و ضرورت اقدام پیشگیرانه

بورس تهران از ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با آغاز حملات دشمن، با توقف موقت فعالیت‌ها مواجه شد و سپس با تشخیص مسئولان، تعطیلی تا اطلاع ثانوی برای آن در نظر گرفته شد.

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که پیش از تعطیلی، نوسانات شدید نزولی در بازار مشاهده شد و نیاز به یک اقدام اساسی برای جلوگیری از بی‌ثباتی بیشتر احساس می‌شد.به همین منظور سازمان بورس معاملات روز دهم اسفند را ابطال کرده است.

دلایل تعطیلی از منظر کارشناسی و ملی

تحلیل‌ها نشان می‌دهد تعطیلی بورس با در نظر گرفتن منافع ملی و مصالح سهامداران اتخاذ شده است:

۱. جلوگیری از سقوط آزاد و حفظ ارزش دارایی‌ها: در شرایط بحرانی، باز ماندن بورس می‌توانست به ریزش‌های فاجعه‌بار منجر شود که تجربه تلخ بسیاری از کشورها در جنگ‌ها بوده است. تعطیلی موقت، از زیان هنگفت سهامداران خرد جلوگیری کرد.

۲. قطع زنجیره خروج سرمایه و حفظ ثبات ارزی: یکی از نگرانی‌های اصلی، تبدیل ریال حاصل از فروش سهام به ارزهای خارجی و تشدید بحران ارزی بود. این اقدام هوشمندانه از این پدیده جلوگیری کرد.

۳. هماهنگی با شرایط اضطراری کشور: با توجه به حملات به زیرساخت‌های ارتباطی و انرژی، امکان برگزاری معاملات منظم وجود نداشت و تعطیلی، هماهنگ با سایر اقدامات دفاعی کشور بود.

۴. خرید زمان برای طراحی سازوکارهای حمایتی: این فرصت به مسئولان اجازه می‌دهد تا برای سناریوهای مختلف، برنامه‌ریزی کرده و بسته‌های حمایتی مناسبی طراحی کنند.

بخش دوم: مزایا و چالش‌های تعطیلی بورس

تعطیلی بازار سرمایه در شرایط جنگی، یک اقدام ضروری با دستاوردهای مهم و البته چالش‌هایی است که با همدلی و همکاری قابل مدیریت خواهد بود:

بخش سوم: سناریوهای پیش رو و راهکارهای پیشنهادی

کارشناسان اقتصادی با توجه به تجارب تاریخی و شرایط کشور، سه سناریوی اصلی را ترسیم می‌کنند که برای هر یک راهکارهای مشخصی قابل ارائه است:

سناریوی اول: پایان سریع درگیری‌ها

در صورت برقراری آتش‌بس و فروکش کردن تنش‌ها در هفته‌های آینده:

• بازگشایی تدریجی و هوشمند: ظرف ۲ تا ۴ هفته پس از تثبیت نسبی اوضاع

• وضعیت بازار: احتمال ریزش اولیه محدود به دلیل فروش هیجانی، سپس تثبیت و بازگشت تدریجی با حمایت نهادهای مسئول

• پیش‌نیازها: اطمینان از بازگشت زیرساخت‌های ارتباطی و امنیت فعالان بازار

• تمهیدات پیشنهادی: آماده‌سازی بسته‌های حمایتی برای خرید در کف بازار

سناریوی دوم: جنگ میان‌مدت (۳ تا ۶ ماه) – نیازمند برنامه‌ریزی جامع

با توجه به توان بالای دفاعی کشور و تجربه هشت سال دفاع مقدس، کشور آمادگی لازم برای این شرایط را دارد:

• راهبرد بازگشایی: بازگشایی محدود و مرحله‌ای تحت نظارت شدید پس از ۲ تا ۳ ماه

• شرایط پیشنهادی برای بازگشایی:

  • معاملات با اولویت سهامداران حقیقی ایرانی

  • محدودیت دامنه نوسان برای کنترل هیجانات

  • توقف موقت نماد شرکت‌های وابسته به صنایع آسیب‌دیده تا زمان بهبود شرایط

• الگوی قابل استفاده: تجربه موفق بورس مسکو در مارس ۲۰۲۲ با محدودیت‌های هوشمندانه

سناریوی سوم: شرایط خاص و طولانی – آزمون بزرگ ملی

با الهام از تجربه دفاع مقدس و مقاومت ملت ایران، حتی در شرایط دشوار نیز راهکارهای زیر قابل اجراست:

• ایجاد بازار موقت یا معاملات توافقی: طراحی بستری محدود برای معاملات بلوکی و توافقی سهام تحت نظارت

• تمدید مهلت‌های قانونی: تسهیل شرایط برای ناشران در تأخیر در ارائه صورت‌های مالی شرکت‌ها

• مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری: توقف موقت صدور و ابطال واحدهای صندوق‌ها با اطلاع‌رسانی شفاف

بخش چهارم: تمهیدات پیشنهادی برای مواجهه با شرایط

الف) پیشنهادها به نهادهای ناظر (با رویکرد حمایتی)

۱. ایجاد بازار موقت یا معاملات توافقی: طراحی بستری محدود برای معاملات بلوکی تحت نظارت که نیاز به زیرساخت‌های کامل ندارد.

۲. تأمین نقدینگی حداقلی: اختصاص خط اعتباری ویژه توسط بانک مرکزی برای صندوق‌های با درآمد ثابت تا بتوانند در شرایط اضطراری به نیازهای نقدی پاسخ دهند.

۳. تمدید مهلت‌های گزارش‌گری: تسهیل شرایط  برای تأخیر در ارائه صورت‌های مالی تا عادی‌شدن شرایط.

۴. مدیریت شفاف صندوق‌ها: اعلام رسمی و شفاف درباره نحوه مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری در این دوران.

۵. تهیه سناریوهای بازگشایی پلکانی: تدوین برنامه بازگشایی بر اساس اولویت صنایع (ابتدا صنایع غیرنظامی و غیرمرتبط با جنگ).

۶. تقویت صندوق تثبیت بازار: تأمین منابع لازم برای خرید حمایتی در روزهای اول بازگشایی جهت جلوگیری از نوسانات شدید.

ب) راهنمای عملی برای سرمایه‌گذاران (با نگاه حمایت از منافع خانواده)

۱. حفظ آرامش و اعتماد به تصمیم‌گیران: تجربه تاریخی نشان داده که بازارها پس از شوک‌های ژئوپلیتیک، با تدابیر مناسب به ثبات می‌رسند.

۲. مدیریت نقدینگی شخصی: در این دوران، بهتر است برای تأمین نیازهای نقدی، به منابع جایگزین (بدون اتکا به فروش هیجانی سهام) فکر کنید.

۳. تنوع‌بخشی هوشمندانه: این شرایط نشان می‌دهد که سبد سرمایه‌گذاری متوازن، تاب‌آوری بیشتری دارد. صندوق‌های کالایی، طلا و سایر دارایی‌های داخلی می‌توانند پوشش مناسبی ایجاد کنند.

۴. تهیه فهرست خرید با دید بلندمدت: سرمایه‌گذاران حرفه‌ای در شرایط بحران، فهرستی از سهام با بنیاد قوی تهیه می‌کنند تا در زمان بازگشایی و ریزش احتمالی، خرید کنند.

۵. رصد اخبار از منابع رسمی: در شرایط بحران، شایعات فراوانی منتشر می‌شود. تنها به اطلاعیه‌های رسمی سازمان بورس و کدال و همچنین پایگاه خبری بازار سرمایه سنا اعتماد کنید.

۶. بررسی پوشش بیمه سهام: برخی سهام در برابر حوادث اجتماعی و جنگ تحت پوشش بیمه هستند. این موضوع را از کارگزاری خود پیگیری کنید.

بخش پنجم: تجارب جهانی و درس‌های آموخته شده

تعطیلی شناور و مدیریت شده بورس تهران، یک اقدام ضروری و هوشمندانه برای حفاظت از سرمایه‌های ملی در برابر طوفان اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی است.

این تصمیم اگرچه چالش‌هایی دارد، اما با مدیریت صحیح و همکاری مردم و مسئولین، قابل عبور است.

چشم‌انداز بازار سرمایه ایران در صورت طولانی‌شدن جنگ، به عوامل متعددی گره خورده است، اما مهم‌ترین عامل، وحدت ملی و اعتماد به تصمیم‌گیران است.

تجربه تاریخی نشان داده است که حتی در تلخ‌ترین جنگ‌ها، بازارها با حمایت‌های هوشمندانه و همکاری مردم، راهی برای بازگشت پیدا می‌کنند.

سهامدارانی که با صبر و دید بلندمدت به سرمایه‌گذاری نگاه می‌کنند و از فروش هیجانی پس از بازگشایی پرهیز می‌نمایند، شانس بیشتری برای حفظ و افزایش سرمایه خود در بلندمدت خواهند داشت. انشاءالله با پایان یافتن این بحران تحمیلی، بازار سرمایه ایران همچون گذشته، مسیر رشد و شکوفایی خود را ادامه خواهد داد.