سیال‌سازی کنترل‌نشده در پلتفرم‌های آنلاین امنیت اقتصادی کشور را تهدید می‌کند
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی گفت: هرگونه سیال‌سازی منابع مالی و پولی، اگر به سمت رشد اقتصادی ناشی از تولید هدایت نشود، بسیار خطرناک خواهد بود. ممکن است این سیالیت مالی به‌ظاهر رونق ایجاد کند، اما در عمل موجب تشدید نقدینگی شده و به تورم بیشتر و پیامدهای منفیِ پس از آن منجر میشود.
به گزارش صنعت مالی، در سال‌های اخیر، ظهور و گسترش فناوری‌های نوین مالی و پلتفرم‌های دیجیتال، تحولات شگرفی را در ساختار مبادلات اقتصادی و هدایت سرمایه‌های خرد در کشور ایجاد کرده است.
در کنار فرصت‌های بی‌شماری که این بسترها برای تسهیل تجارت و تعاملات اقتصادی فراهم آورده‌اند، دغدغه‌های جدی پیرامون خطرات ناشی از سیالیت بی‌رویه نقدینگی، انحراف منابع مالی از بخش مولد اقتصاد و چالش‌های نظارتی حاکم بر بازارهای نوین (از جمله بازارهای آنلاین طلا و سرمایه‌گذاری‌های جمعی) به یکی از دغدغه‌های اصلی سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران بدل شده است.
تشدید تورم، تضعیف واحدهای تولیدی سنتی و مصنوعات طلایی به‌دلیل رشد مبادلات زیرزمینی طلای خام و لزوم صیانت از اعتماد عمومی در برابر خطراتی همچون خالی‌فروشی، ضرورت بازنگری بنیادین در نحوه حکمرانی و نظارت بر این سکّوها را بیش از پیش آشکار ساخته است.
در همین راستا، برای واکاوی ابعاد مختلف این چالش، ضرورت گذار از محدودسازی‌های مقطعی به «تنظیم‌گری هوشمند»، و همچنین نقش تفکیک‌شده دولت و مجلس در تدوین قوانین کارآمد و جامع به سراغ روح‌الله ایزدخواه عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی و نماینده مردم تهران (اسلامشهر، تهران، ری و شمیرانات) در خانه ملت رفته‌ایم تا تحلیل کارشناسی این نماینده مجلس را پیرامون الزامات رگولاتوری پلتفرم‌های آنلاین و هدایت سرمایه‌های خرد به سمت تولید جویا شویم.
آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این گفت‌وگو است.
دولت وظیفه رگولاتوری پلتفرم‌های آنلاین را برعهده دارد
صنعت مالی: در ابتدای گفتگو مایل هستیم تحلیل جنابعالی را پیرامون وضعیت پلتفرم‌های آنلاین، به‌ویژه در حوزه مالی و تجاری بشنویم؛ بفرمایید نگاه کلی شما به این پلتفرم‌ها چیست؟
ایزدخواه: بسم‌الله الرحمن الرحیم. ببینید، این پلتفرم‌های آنلاین، حالا هر حوزه‌ای ازجمله فروش طلا، بورس و … که مدنظر باشد، باید در راستای تولید قرار گیرند؛ یعنی فعالیت آن‌ها باید به سمت بخش مولد اقتصاد هدایت شود.
ما معتقدیم هرگونه سیال‌سازی منابع مالی و پولی، اگر به سمت رشد اقتصادی ناشی از تولید هدایت نشود، بسیار خطرناک خواهد بود. ممکن است این سیالیت مالی به‌ظاهر رونق ایجاد کند، اما در عمل موجب تشدید نقدینگی شده و به تورم بیشتر و پیامدهای منفیِ پس از آن منجر میشود. از این جهت، دیدگاه ما این است که دولت باید با اعمال نظارت و رگولاتوری، این پلتفرم‌ها را به سمت فعالیت‌های تولیدی سوق دهد.
صنعت مالی: اگر بخواهیم یک نمونه عینی را بررسی کنیم، وضعیت پلتفرم‌های فروش طلای آب‌شده در فضای آنلاین است، اینگونه پلتفرم‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید و فکر می‌کنید چه آسیب‌هایی برای اقتصاد کشور به همراه دارد؟
ایزدخواه: به نکته خوبی اشاره کردید؛ به‌عنوان نمونه، همین پلتفرم‌های فروش طلای آب‌شده را در نظر بگیرید. فعالیت این سکّوها در حال حاضر موجب به خطر افتادن صنعت طلا و واحدهای تولید مصنوعات طلایی شده است؛ به این معنا که این بخش تضعیف شده و واحدهای فعال در زمینه تولید محصولات طلا در حال رکود هستند.
در حقیقت، تولیدات زیرزمینی طلای خام و مبادلات مربوط به آن رونق گرفته که این موضوع به شدت خطرناک است؛ چراکه ممکن است از نظارت خارج باشد و مردم نیز با اعتماد به این بسترها، سرمایه‌گذاری کنند، اما فردا مشخص شود که پدیده «خالی‌فروشی» یا موارد مشابه رخ داده است.
از این منظر، ما بر این باوریم که دولت باید نظارت بسیار شدید و دقیقی بر این پلتفرم‌ها اعمال کند تا این حجم از نقدینگی به سمت بخش تولید هدایت شود.
صنعت مالی: با توجه به این دغدغه‌ها، آیا مسدودسازی یا محدود کردن این سکوها اساساً راهگشای مشکل است یا آنکه باید به سمت «تنظیم‌گری هوشمند» حرکت کنیم؟
ایزدخواه: ببینید، در تمام نقاط جهان، بازارهای مالی تحت نظارت و تنظیم‌گری شدید قرار دارند و مدیریت آن‌ها ساده نیست. اگر تنظیم‌گری بازار مالی رها شود، بحران‌هایی نظیر آنچه در دهه ۹۰ میلادی در آسیای شرقی رخ داد، تکرار خواهد شد، از این رو، تأکید ما این است که رگولاتوری این پلتفرم‌ها و کسب‌وکارهای آنلاین باید به‌طور کامل از سوی دولت انجام شود و وزارتخانه‌های مختلف در حوزه‌های تخصصی خود، سازوکارهای جدید و تنظیمات نوینی را برای نظارت بر این پلتفرم‌ها تدوین و اجرایی کنند.
صنعت مالی: با توجه به سیاست‌های دولت مبنی بر حمایت از تولید، پلتفرم‌های دارای شناسنامه چه نقشی در هدایت سرمایه‌های خرد مردم به سمت بخش‌های مولد و امن ایفا می‌کنند؟
ایزدخواه: به هر صورت ما در کشور نیاز به تجمیع سرمایه‌های خُرد داریم. سرمایه‌های خُرد مردم باید تجمیع شده و در قالب روش‌هایی چون «جمع‌سپاری» (Crowdfunding) و امثالهم به کار گرفته شوند. اگر پلتفرم‌ها از «شفافیت کامل»، و تأکید می‌کنم: شفافیت کامل ـ در این حوزه برخوردار باشند و بتوانند فرآیند جمع‌سپاری را به‌‌دستی انجام دهند، این رویکرد بسیار مطلوب و مثبت خواهد بود، اما چنانچه کنترل دولت ضعیف باشد یا هدایت منابع به سمت تولید صورت نگیرد، قطعاً خسارت‌بار خواهد بود.
صنعت مالی: آیا مجلس شورای اسلامی قصد ندارد برای تدوین قوانین شفاف درباره این پلتفرم‌ها ورود کند و چارچوبی قانونی ایجاد کند؟
ایزدخواه: رویکرد مجلس این است که دولت ابتدا باید «لایحه» ارائه کند؛ چراکه دولت از اشراف اجرایی بهتری برخوردار است.
با توجه به اینکه برخی از این حوزه‌ها بین‌بخشی است و دستگاه‌های متعددی نظیر وزارت ارتباطات، وزارتخانه‌های اقتصاد و صنعت در آن درگیر هستند، ضرورت دارد دولت در چارچوب هیئت وزیران به موضوع ورود کند، بنابراین برای مصالح کشور بسیار بهتر است که فرآیند قانونی از طریق لایحه دولت پیگیری شود تا اینکه بخواهیم در مجلس از صفر، طرحی را به صورت ابتکاری مطرح کنیم.
هیچ عقل سلیمی با نوآوری و توسعه اقتصاد دیجیتال مخالف نیست
صنعت مالی: با توجه به اینکه تدوین لایحه و طی شدن مراحل قانونی آن در مجلس زمان‌بر است، تا زمان تصویب نهایی قانون، چه تدابیر کوتاه‌مدت یا ابزارهای نظارتی فوری را برای محافظت از حقوق مردم و جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی در پلتفرم‌های فعلی پیشنهاد می‌کنید؟
ایزدخواه: نباید اجازه دهیم تا زمان رسیدن به یک قانون جامع، فضای فعالیت‌های اقتصادی خرد به حال خود رها شود. راهکار فوری، ورود دستگاه‌های تخصصی از طریق ابزارهای نظارتی موجود است.
بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌توانند با ابلاغ دستورالعمل‌های موقت و تعیین چارچوب‌های سخت‌گیرانه برای فعالیت‌های مالی در این پلتفرم‌ها، به‌ویژه در حوزه طلا و دارایی‌های دیجیتال، وضعیت را مدیریت کنند.
این دستگاه‌ها باید همین امروز «نمادهای اطمینان» و «شفافیت تراکنش» را برای این سکّوها اجباری کنند تا حداقل ریسک خالی‌فروشی و سوءاستفاده‌های احتمالی به حداقل برسد. ما در مجلس آماده‌ایم از هر اقدام پیشگیرانه‌ای که دولت در این مسیرِ حفاظت از دارایی‌های مردم انجام می‌دهد، تمام‌قد حمایت کنیم.
صنعت مالی: برخی کارشناسان بر این باورند که سخت‌گیری‌های بیش از حد در حوزه «رگولاتوری» ممکن است منجر به خروج سرمایه‌گذاران از این حوزه و تضعیف اکوسیستم نوآوری در اقتصاد دیجیتال شود. پاسخ شما به این نقد چیست؟
ایزدخواه: نباید مفهوم «تنظیم‌گری» را با «محدودسازی» اشتباه گرفت. هیچ عقل سلیمی با نوآوری و توسعه اقتصاد دیجیتال مخالف نیست، اما نوآوری باید در خدمت رشد پایدار کشور باشد، نه ابزاری برای سفته‌بازی و شرط‌بندی. اگر پلتفرمی با استفاده از تکنولوژی تنها نقدینگی را از بازار تولید به بازار دارایی‌های غیرمولد سوق می‌دهد، این نه نوآوری است و نه خدمت به اقتصاد؛ این دقیقاً برعکسِ مسیر توسعه است.
معتقدیم رگولاتوری هوشمند، دقیقاً به نفع پلتفرم‌های سالم است؛ چراکه با ایجاد فضای شفاف و امن، اعتماد عمومی را جلب می‌کند و موجب میشود سرمایه‌های بزرگ‌تر و واقعی‌تری به سمت این بسترها سرازیر شود، بنابراین تنظیم‌گری، حامیِ اکوسیستمِ سالم است و رقیب آن نیست.
صنعت مالی: همان‌طور که اشاره کردید، موضوع پلتفرم‌ها ماهیتی چندوجهی دارد و میان‌وزارتخانه‌ای است. مجلس شورای اسلامی چگونه می‌تواند به هم‌افزایی و هماهنگی اثربخش میان بانک مرکزی، وزارت اقتصاد و وزارت ارتباطات برای ایجاد یک سیاست واحد در مواجهه با این پلتفرم‌ها کمک کند؟
ایزدخواه: چالش اصلی ما در این حوزه، جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌هاست. برای رفع این مشکل، مجلس می‌تواند از طریق کمیسیون‌های تخصصی، دولت را مکلف به تشکیل یک «کارگروه ویژه تنظیم‌گری پلتفرم‌های اقتصادی» کند که ریاست آن یا در سطح معاون اول رئیس‌جمهور و یا با تفویض اختیار مشخص باشد.
مجلس با نظارت بر عملکرد این کارگروه، مانع از تضاد منافع یا تعلل دستگاه‌ها خواهد شد. ما نیازمند یک نقشه راه واحد هستیم؛ به‌گونه‌ای که هر سه وزارتخانه مذکور در یک سامانه حکمرانیِ واحد، مسئولیت‌های خود را بپذیرند.
راهبرد ما در مجلس، الزام دولت به ارائه یک لایحه جامع است که در آن «متولی نهایی» این حوزه مشخص شده باشد تا دیگر شاهد پاس‌کاری مسئولیت‌ها بین بانک مرکزی و وزارت صمت یا ارتباطات نباشیم.
گفت‌وگو از حسین بوذری
بیشتر بخوانید: